دفتر عقل و قلب صفحه 106

ادب دعا

الهی ما الذّ خواطر الالهام بذکرک

من ذا الذی انس بقربک فابتغی عنک حولاً

دعا، خواندن است، اما هر خواندنی دعا نیست. اگر مدعّو و خوانده شده در اعتقاد داعی دارای مقام و درجه خالقیت و ربوبیت بوده، به طوری که موت و حیات و سعادت و شقاوت داعی به دست او باشد، در این صورت، این خواندن، دعا و عبادت است، اما نفس خواندن بدون چنین اعتقادی، نه دعا است و نه عبادت. بنابراین، قوام و رکن اصلی دعا، توجه به توحید در خالقیت و توحید در ربوبیّت است.

دعا، گاهی به زبان است و زمانی به حالت و دیگر بار به استعداد. و این سه، درجات و مراتبی هستند مترتب بر یکدیگر. این که در برخی روایات آمده است: «خدا را خواندم و دعا کردم، امّا نگفتم چه می خواهم» و یا «می خواهم که چیزی نخواهم»، ناظر به دعا با حالت و یا استعداد است.

امام خمینی رحمه الله اگر دعای سحر را بهترین دعا می داند به جهت همین نکته است که در این دعا تنها خدا را خوانده، اما چیزی از او طلب نکرده است. گرچه اسم هایی که در این دعا به کاربرده شده، خواسته های انسان را نشان می دهد، اما آن چه بر زبان آمده است، تنها و تنها نام و یاد خدا است و بس. همچنان که پاسخ خداوند به دعاهای انسان نیز یکسان نبوده و برخی تنها از نعمت های الهی بهره مندند و عده ای از خواصّ از