دفتر عقل و قلب صفحه 204

1- 1 . «رساله طلب و اراده» ص 24.

2- 2 . مقدمه آقای آشتیانی بر «مصباح الهدایه» ص 18.

3- 3 . «شرح دعای سحر» ص 181 _ 182.

بر علم آورده شود.

2 _ علامه طباطبایی اراده را ضمن بحث قدرت مطرح کرده است و ملاصدرا ضمن بحث علم. ولی حضرت امام معتقد است که اراده را نباید به علم تفسیر نمود.(1)

3 _ «رساله طلب و اراده» امام خمینی رحمه الله گرچه به عنوان و ضمن بحث اصولی تألیف شده است اما یک رساله کاملاً فلسفی بوده و به صورت گسترده از این مسأله بحث کرده است که عصاره آن همان چیزی است که از «شرح دعای سحر» نقل کردیم.

4 _ حضرت امام در «رساله طلب و اراده» اراده را از صفات ذات دانسته و سپس فرموده است: «وللاخبار الوارده فی المقام الموهمه خلاف ما ذکرنا توجیه لطیف لایسع المقام ذلک»(2). در روایات معمولاً اراده جزء صفات فعل قرار داده شده است ولی در کتاب های فلسفی جزء صفات ذات شمرده شده است. امام می فرماید این روایات گرچه ظاهرا خلاف گفته ما را می فهمانند ولی این ها توجیه لطیفی دارند که این رساله گنجایش ذکر آن را ندارد. مقصود از این توجیه لطیف همان است که از «شرح دعای سحر» نقل کردیم. به آن کتاب رجوع شود که در آن جا حضرت امام تعدادی از این روایات را نقل کرده و همان مراتب علم و اراده را بیان نموده است. و این احتمال نیز وجود دارد که این روایات به میزان فهم سائل جواب داده باشند یا مطابق سوال سائل زیرا مقصود سائل از «اراده» همان مشیتی است که به اشیاء خارج تعلق گرفته است و این از صفات فعل می باشد.

تفسیر کراهت

ملاصدرا در بحث از اراده خدای متعال حدیث: «ما ترددت فی شی ء انا فاعله کترددی فی قبض روح عبدی المؤمن»(3) را نقل کرده است و فرموده کسی که بخواهد جمع بین قوانین عقلی و احکام شرعی بنماید این مسأله برای او از مشکلات علوم