- سخن ناشر 1
- اشاره 7
- واژه فلسفه 8
- واژه سوفیست 8
- اشاره 8
- اشاره 10
- 2. فلسفه به معنای هدف غایت حکمت 10
- تعریف اصطلاحی فلسفه 10
- 1. فلسفه به معنای شناخت 10
- تعریف فلسفه 12
- موضوع فلسفه 15
- اشاره 15
- روش فلسفه 16
- فوائد فلسفه 18
- غایت و فوائد فلسفه 18
- مبادی فلسفه 19
- مابعدالطبیعه( متافیزیک) 21
- اشاره 24
- تاریخچه و زمینه پیدایش فلسفه 24
- تاریخچه فلسفه اسلامی 25
- تاریخ فلسفه 25
- اهمیت تاریخ فلسفه 25
- مباحثی در باب فلسفه اسلامی 26
- رابطه فلسفه با سایر علوم 30
- کمکهای فلسفه به علوم 30
- اشاره 30
- 2. اثبات اصول موضوعه 31
- 1. اثبات موضوعات علوم 31
- کمک فلسفه به عرفان 32
- 2. تهیه زمینه های جدید برای تحلیل های فلسفی 32
- 1. اثبات مقدمه برخی از براهین 32
- کمک های علوم به فلسفه 32
- اشاره 32
- رابطه کلام و فلسفه 33
- کمکهای عرفان به فلسفه 33
- اشاره 37
- اشاره 38
- روش فلسفه مشاء 39
- اشاره 40
- بنیان گذار مکتب فلسفی مشاء 40
- 1. ابویوسف یعقوب کندی 40
- 2. ابو نصر فارابی 43
- 3. ابن سینا 44
- 3. فلسفه مشاء در مغرب زمین 45
- 1. مرحله تأسیس 45
- اشاره 45
- دوره ها و مراحل فلسفه مشاء 45
- 2. مرحله افول 45
- اشاره 48
- تعریف و روش فلسفه اشراق 48
- تاریخچه و زمینه پیدایش فلسفه اشراق 50
- بنیان گذار مکتب فلسفی اشراق 50
- 1. فلسفه مشاء 51
- منابع فلسفه اشراق 51
- اشاره 51
- 3. فلسفه یونان 52
- 2. فلسفه ایران باستان 52
- 4. عرفان اسلامی 52
- نسبت فلسفه اشراق با افلاطون 53
- 1. اصالت ماهیت و اعتباری بودن وجود 55
- اصول و مبانی فلسفه اشراق 55
- الف) نورالانوار 56
- اشاره 56
- 4. اقسام نور جوهری 56
- 2. نور و ظلمت 56
- 3. تقسیم نور به جوهر و عرض 56
- ج )نفوس یا انوار اسفهبدیه 57
- ب) عقول یا انوار قاهره 57
- 5. صور معلقه و اشباح مجرده 58
- 6. بساطت جسم 59
- روش کلامی 61
- اشاره 61
- فواید علم کلام 62
- مهم ترین مشرب های عمده کلامی 64
- عرفان در لغت واصطلاح 68
- اشاره 68
- موضوع عرفان 70
- هدف عرفان 71
- اشاره 71
- روش عرفان 71
- دوره های تاریخی تصوف و عرفان 71
- 2. اشتراک 73
- 1. تفاوت 73
- اشاره 76
- اشاره 77
- منابع حکمت متعالیه 77
- 3. عرفان 78
- 2. علم کلام 78
- صدرالمتالهین و آرای پیشینیان 79
- 4. فلسفه های پیشین 79
- مهم ترین کتاب های ملاصدرا 80
- 1. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه 80
- اشاره 80
- 3. کتاب مفاتیح الغیب 81
- 2. کتاب الشواهد الربوبیه 81
- اشاره 84
- مسائل هستی 85
- اشاره 85
- مسائل ویژه هستی 86
- واژه وجود 90
- اشاره 90
- احکام وجود و ماهیت 90
- ماهیت 91
- بدیهی بودن مفهوم وجود( هستی) 91
- دلیل بدیهی بودن مفهوم وجود 93
- زیادت وجود بر ماهیت در ذهن 93
- دلایل فیلسوفان بر زیادت وجود بر ماهیت 94
- اشاره 97
- اصالت وجود یا اصالت ماهیت 97
- نگاهی به تاریخچه مسئله 100
- دلایل اصالت وجود(مهم ترین دلیل) 102
- تقریر برهان اصالت ماهیت 103
- دلایل اصالت ماهیت (مهم ترین دلیل) 103
- تقریر برهان اصالت وجود 103
- تاریخچه بحث وجود ذهنی 106
- اشاره 106
- ایرادها و پاسخ ها درباره وجود ذهنی 107
- اشکال سوم 109
- اشاره 111
- 1. دلیل عقلی 112
- دلایل عقلی و نقلی متکلمان 112
- پاسخ فلاسفه اسلامی 113
- 2. دلیل نقلی 113
- ثابت و متغیّر 114
- اشاره 114
- نظرات گوناگون در ثابت و متغیّر 114
- 2. نظریه آتمیسم 115
- 3. نظریه ارسطو 115
- 4. نظریه ملاّ صدرا 116
- 5. نظریه هراکلیت (هرقلیطوس) 117
- علیت 119
- اشاره 119
- اشاره 119
- اهمیت قانون علیت 119
- منشاء انتزاع مفهوم علّیت 120
- اشاره 120
- 2. قانون علیت پایه و اساس دانش بشر 120
- 2. نظریه فطری (عقل محض) 121
- 3. نظریه حکمای مسلمان 122
- تعریف علّیت 122
- تحلیل علّیّت 123
- اشاره 124
- 1. نظریه حسّی (مادّی) 124
- مناط وملاک نیازمندی معلول به علّت چیست ؟ 124
- 2. نظریه حدوث زمانی 125
- 3. نظریه ماهوی 126
- 4. نظریه فقر وجودی (امکان فقری) 127
- سنخیّت علّی و معلولی 129
- اقسام علّت 130
- 1. نظریه مادّه گرایان 133
- اشاره 133
- اشاره 133
- تعریف 133
- 3. نظریه فیلسوفان مسلمان 134
- 2. نظریه متکلّمان مسلمان 134
- 4. نظریه ملاّ صدرا 134
- 1. راه ارسطویی یا «برهان حرکت» 135
- اشاره 135
- راه های فلسفی در اثبات واجب الوجود 135
- اثبات فلسفی واجب الوجود 135
- 3. راه صدرایی یا «برهان صدّیقین» 136
- 2. راه سینوی یا «برهان امکان و وجوب» 136
- 1. معیار احکام و صفات واجب الوجود 138
- احکام واجب الوجود 138
- 2. کیفیت صفات واجب 138
- 3. راه های شناخت صفات ثبوتی واجب الوجود 140
14 . علیت
اشاره
اهداف درس
انتظار می رود در پایان این درس دانش پژوه:
1) تعریف واهمیت قانون علیت را بداند.
2) منشأ انتزاع علیت را بشناسد.
3) با نظرایات ملاک نیازمندی معلول به علت آشنا باشد.
4) قانون سنخیت بداند.
5) اقسام علت را بداند
علیت
یکی دیگر از تقسیمات نخستین هستی، تقسیم آن به علّت و معلول است. فیلسوفان در تعریف علّت گفته اند: «آن چیزی است که معلول در کیان و هستی خود به او نیازمند است» (1).
علّت و معلول از نخستین و باسابقه ترین موضوعات فلسفی است که اندیشه بشر را به خود معطوف کرده و وی را برای کشف حقیقت به تفکر و اندیشه واداشته است.
اهمیت قانون علیت
اشاره
در بیان اهمیت و جایگاه قانون علیت همین بس است که به دو فایده ذیل اشاره نماییم:
1- (1) . همان، ص 176.