آشنایی مقدماتی با فلسفه اسلامی صفحه 136

استاد مرتضی مطهری درباره این برهان می گوید: این برهان به فرض تمام بودن، واجب الوجود را اثبات نمی کند، بلکه تنها ماوراء طبیعت را اثبات می کند (1).

2. راه سینوی یا «برهان امکان و وجوب»

ابن سینا در نمط چهارم کتاب الاشارات والتنبیهات (2)به اثبات واجب الوجود پرداخته و آن را بهترین برهان یا برهان صدّیقین نامیده است. خلاصه برهان چنین است:

م1. واقعیتی و اجمالاً موجود یا موجوداتی در جهان هست.

م2. موجود، به حصر عقلی، یا واجب است یا ممکن. اگر واجب باشد، مطلوب به اثبات می رسد و اگر ممکن باشد، ممکن الوجود به علّتی موجده و تامّه نیازمند است و چون تسلسل نامتناهی علل فاعلی و موجده محال است،

نتیجه: پس باید ممکن الوجودها به واجب الوجود بذاته منتهی شوند (3).

3. راه صدرایی یا «برهان صدّیقین»

این برهان را صدرالدین شیرازی (ملاّ صدرا) اقامه کرده و آن را بهترین برهان دانسته است. پیروان حکمت متعالیه نیز با تقریرهایی گوناگون به بیانش پرداخته اند. در این جا تقریر ملاّ صدرا را از شواهدالربوبیه (4) و تقریر استاد مرتضی مطهری را از شرح منظومه بیان می کنیم.

خلاصه تقریر شواهد الربوبیه چنین است

م 1. بی گمان، موجودی هست.

م 2. این موجود، ذاتاً و در تقسیم اوّل، یا به غیر متعلّق است و یا نیست.

1- (1) . مجموعه آثار، ج6، ص963.
2- (2) . الاشارات والتنبیهات، ج 3، ص 66
3- (3) . ملاّ صدرا در کتاب مشاعر، برهان ابن سینا را بهترین برهان (برهان صدّیقّین ) نشمرده و آن را متّکی بر (امکان ) دانسته که از خواص ماهیات است. او برهان صدّیقین را آن می داند که تنها از ذات خدا بر ذات و وجود او برهان اقامه شود.
4- (4) . ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیه (ملا صدرا)، جواد مصلح، ص 58 - 60