آشنایی مقدماتی با فلسفه اسلامی صفحه 79

حکمت متعالیه بر نقش منابع عرفانی متقدم که سرشتی اخلاقی و عملی داشتند، نظیر قُوت القلوب، منازل السائرین، عوارف المعارف و احیاء علوم الدین غزالی، و آثار بیشتر نظری عرفان همچون زبده الحقایق عین القضاه همدانی باید تأکید کرد.

در این میان بیش از همه از احیاء علوم الدین استفاده شده است. همچنین به نقل قولهای مکرر او از مولوی باید اشاره کرد که ملاصدرا از آنها برای تأیید برخی از استدلالهای عقلی خود استفاده کرده است. اما علی رغم اهمیت مولوی و دیگر مشایخ متقدم عرفان، مکتب عرفانی ابن عربی عمیق ترین تأثیر را در نظام صدرایی داشته است و بیش از هر منبع دیگری در عرفان، از فصوص الحکم و فتوحات مکیه ابن عربی و نیز از پیروان و شارحان برجسته آثار ابن عربی نظیر داوود قیصری، صدرالدین قونیوی، حمزه فناری نقل قول شده و در صورت بندی برخی از اهم اندیشه های محوری حکمت متعالیه به آنها ارجاع و استناد شده است.

4. فلسفه های پیشین

بدون شک میزان اطلاع و آشنایی ملاصدرا درباره منابع فلسفی به ویژه منابع فلسفه و حکمت اسلامی در مقایسه با منابع سایر علومی که از آنها بهره برده بسیار وسیع تر و درخور توجه است. در این میان آشنایی او مانند اغلب حکمای مسلمان با منابع فلسفی پیش از اسلام، غیرمستقیم و از طریق ترجمه های عربی آنها بوده است. به هر حال نقل قولهای او از پیش سقراطیان به ویژه فیثاغورس، افلاطون، ارسطو تا نوافلاطونیان نشانه پیوند اندیشه او با جنبه هایی از آرای حکمای یونانی و اسکندرانی است. آگاهی او از اقوال پیش سقراطیان می بایست از طریق کشکولهای ابن هندو و ابن فاتک و الملل و النحل شهرستانی بوده باشد.

صدرالمتالهین و آرای پیشینیان

با توجه به این که ملاصدرا از آرای پیشینیان در فلسفه خویش بهره برده است این سوال مطرح می شود که آیا فلسفه وی یک فلسفه جدید است یا ترکیب