عقل و ایمان از دیدگاه ابن رشد، صدرالمتالهین شیرازی و ایمانوئل کانت صفحه 212

اخلاقی که هر کس در خویشتن وجدان می کند برای اثبات این حقایق استفاده کند. (1)

رد دلایل سنتی در مورد اثبات وجود خدا از طرف کانت

آن چنان که معلوم شد جای تعجب نیست که کانت فراتر می رود و شیوه های سنتی برهان الهیات طبیعی را به طور بی رحمانه ای مورد انتقاد قرار می دهد. او می گوید برهان ها سه نوعند و نه بیشتر: هستی شناسانه (2)، کیهان شناسانه (3) و غایت شناسانه (4) و سپس به ترتیب آنها را مورد حمله قرار می دهد.

در مورد دلیل وجودشناسی می گوید، کافی نیست فقط فرض کنیم که تعریف واجب الوجود می تواند وجود را ثابت کند، درست مانند تعریف مثلث که زاویه بودن را ثابت می نماید. این برهان وقتی صحیح خواهد بود که فرض کنیم چنین وجودی در مرحله اول، هستی دارد.

اگر خدا را حقیقی ترین موجود بخوانیم و بعد ادعا کنیم که این تعریف ثابت می کند که او هستی دارد، در این صورت باید بفهمیم که آیااین بیان ما یک حکم تحلیلی است یا ترکیبی؟ کانت در این موردمی نویسد:

اگر تحلیلی باشد حکم به اینکه آن شیء وجود دارد، چیزی بر اندیشه درباره آن شیء اضافه نمی کند، جز اینکه نوعی همان گویی باشد. اما اگر مانند هر شخص منطقی قبول کنیم که تمام گزاره های وجودی

1- (1) . راجر تریک، عقلانیت و دین، ترجمه: حسن قنبری، ص 135.
2- (2) . Ontological.
3- (3) . Cosmological.
4- (4) . Teological.