عقل و ایمان از دیدگاه ابن رشد، صدرالمتالهین شیرازی و ایمانوئل کانت صفحه 38

به معنای قوه تعقل است که در موارد مختلفی استعمال می شود:

1. عقل به معنای قوه ادراک معانی کلی؛

2. عقل به معنای مقابل نفس و دیوانگی؛

3. عقل در عرف متکلمان که در مقابل ایمان قرار دارد؛

4. قوه تنظیم معلومات؛

5. قوه ادراک روابط؛

6. عقل مقوّم؛ (1)

7. عقل متقوّم. (2)

ب) عقل موردی ( Raison Objective: )یعنی عقل به اعتبار متعلَّق شناسایی و به اصطلاح به معنای جهت و دلیل؛ یعنی به معنای آن چه واسطه در ثبوت یا واسطه در اثبات یا واسطه در حقانیت امری است، استعمال می شود. این نوع عقل بر دو نوع است:

1. عقل نظری؛

2. عقل عملی. (3)

عقل مورد نظر در این موضوع

البته در طول بخش های مختلف رساله، منظور از عقل را از دید شخصیتی که دیدگاهش را بیان می کنیم، روشن خواهیم نمود. ولی در این جا در صدد ترسیم یک دورنمای کلی هستیم که به عقل از این منظر نگاه می کنیم.

ظاهراً در این باره که عقل، فصل ممیز انسان از سایر حیوانات است،

1- (1) . Raison Constituante.
2- (2) . Raison Constitvee.
3- (3) . پل فولکیه، فلسفه عمومی یا مابعدالطبیعه، ترجمه یحیی مهدوی، ص 79-82.