ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 135

کان دائما اما ان یکون العدد زوجا و اما ان یکون فردا فدائما اما ان یکون منقسمان بمتساویین او غیر منقسم بمتساویین،و طریفین این قضیه یعنی:اما ان یکون العدد زوجا و اما ان یکون العدد فردا،و اما ان یکون منقسما بمتساویین،دو قضیه منفصله اند؛یا آنکه طرفین شرطیه،دو قضیه مختلف اند در حمل و اتصال و انفصال؛و متصور است در اینجا شش صورت در متصلات و شش صورت در منفصلات:

اما امثله متصلات:اول آنکه مقدم حملیه باشد و تالی متصله مثل:ان کانت الشمس عله لوجود النهار فکلما کانت الشمس طالعه فالنهار موجود؛[و]دوم عکس اول[است مثل:]کلما کانت الشمس طالعه فالنهار موجود فوجود النهار ملزوم لطلوع الشمس؛و سوم آنکه مقدم حملیه باشد و تالی منفصله مثل:ان کان هذا عددا فهو اما زوج و اما فرد؛چهارم عکس این[است]مثل:ان کان هذا اما زوجا او فردا کان عددا؛پنجم آنکه مقدم متصله باشد و تالی[منفصله مثل:]کلما کانت الشمس طالعه فالنهار موجود فدائما اما ان یکون الشمس طالعه و اما ان لایکون النهار موجودا؛وششم عکس این[است]مثل:ان کان دائما اما ان یکون الشمس طالعه و اما ان لایکون النهار موجودا فکلما کانت الشمس طالعه فالنهار موجود.

و اما امثله منفصلات:اول آنکه مقدم حملیه باشد و تالی متصله مثل:اما ان لایکون الشمس عله لوجود النهار و اما ان لایکون کلما کانت الشمس طالعه فالنهار موجود؛[و]دوم عکس این[است]مثل:اما ان یکون کلما کانت الشمس طالعه فالنهار موجود و اما ان لایکون الشمس عله لوجود النهار؛[و]سوم آنکه مقدم حملیه باشد و تالی منفصله مثل:اما ان یکون هذا الشیء زوجا او فردا کلما لیس عددا و اما ان یکون اما زوجا او فردا؛[و]چهارم عکس این[است]مثل:اما ان یکون هذا الشیء زوجا او فردا و اما ان یکون هذا الشیء لیس عددا؛[و]پنجم آنکه مقدم متصله باشد و تالی منفصله مثل:اما ان یکون کلما کانت الشمس طالعه فالنهار موجود و اما ان یکون الشمس طالعه او لایکون النهار موجودا؛[و]ششم عکس این[است]مثل:اما ان الشمس طالعه او لایکون النهار موجودا و اما ان یکون کلما کانت الشمس طالعه فالنهار موجود.

(الّا انهما خرجتا بزیاده ادوات الاتصال او الانفصال عن التمام)یعنی:طرفین قضیه