ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 141

و وقتیه موجبه کلیه نیز مرکب است از دو قضیه:[یکی]وقتیه مطلقه موجبه که اصل قضیه است و[دیگری]مطلقه عامه سالبه کلیه که لادوام اشاره است به آن،و نقیض وقتیه مطلقه موجبه کلیه،ممکنه وقتیه سالبه جزئیه است،و نقیض مطلقه عامه سالبه کلیه،دائمه موجبه جزئیه است؛و منتشره مرکب است از:منتشره مطلقه موجبه کلیه،که اصل قضیه است،و مطلقه عامه سالبه کلیه که لادوام اشاره است به آن،و نقیض منتشره مطلقه موجبه کلیه،ممکنه منتشره سالبه جزئیه است،و نقیض مطلقه عامه سالبه کلیه،مذکور شد.

و وجودیه لاضروریه موجبه کلیه مرکب است از دو مطلقه عامه:یکی اصل قضیه است و یکی معنی لادوام،پس نقیض[مرکب است]از دو قضیه:یکی مطلقه عامه موجبه کلیه که اصل قضیه است،و یکی دیگر ممکنه عامه سالبه کلیه که لاضروره اشاره دارد به آن (1)،و نقیض مطلقه عامه موجبه کلیه،دائمه سالبه جزئیه است،و نقیض ممکنه عامه سالبه کلیه،ضروریه موجبه جزئیه است.

و وجودیه لادائمه مرکب است از[دو]مطلقه عامه:یکی اصل قضیه است و یکی معنی لادوام،پس نقیض وجودیه لادائمه،مفهوم مردد میان دو دائمه جزئیه خواهد بود:یکی سالبه و دیگری موجبه؛و ممکنه خاصه مرکب است از دو قضیه ممکنه عامه:یکی موجبه کلیه و دیگری سالبه کلیه،پس نقیض در جمیع قضایاء مرکبه،منفصله مانعه الخلو مردد باشد میان نقیضی الجزئین،چه انتفاء مرکبه یا تحقیق نقیض جزء اول خواهد بود،یا تحقیق نقیض جزء ثانی،یا تحقیق هردو جزء.

(لکن فی الجزئیه بالنسبه الی کل فرد فرد (2)یعنی:اینکه مفهوم مردد نقیض مرکبه است صحیح است مطلقا در مرکبه کلیه،اما در مرکبه جزئیه نه؛پس لابد است که اعتبار کنیم آن را نسبت به هر فرد فرد،زیرا که جایز است کذب مرکبه جزئیه،یا کذب