ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 145

لاشیء من الحیوان بانسان مادام حیوانا دائما،پس نتیجه میدهد که (1):لاشیء من الانسان بانسان دائما،و این نتیجه کاذب است،به دلیل آنکه سلب شیء از نفس لازم میاید،و این کذبِ نتیجه،به واسطه هیئت ترکیب نیست،زیرا که شکل اول است،و شکل اول بدیهی الانتاج است،و از صغری نیز که اصل قضیه است نیست،زیرا که[آن]مفروض الصدق است،پس ماند به اینکه نقیض حینیه مطلقه کاذب باشد،و هرگاه که نقیض کاذب باشد،اصل صادق خواهد بود،و این عین مدّعا است؛و همچنین نقیض دائمه و مشروطه عامه و عرفیه عامه،حینیه مطلقه است،به دلیل خلف.

(و الخاصتان حینیه لادائمه)[یعنی:]خاصتان که مشروطه خاصه و عرفیه خاصه باشند،منعکس میشوند به حینیه لادائمه؛اما مشروطه خاصه مثل:کل کاتب متحرک الاصابع بالضروره مادام کاتبا لادائما،این محمول (2)منعکس میشود به حینیه مطلقه لادائمه موجبه جزئیه مثل:بعض متحرک الاصابع کاتب بالفعل حین هو متحرک الاصابع لادائما؛و لادوام اشاره است به سالبه جزئیه مطلقه عامه مثل:بعض متحرک الاصابع لیس بکاتب بالفعل.اما حینیه مطلقه،به واسطه آنکه حینیه مطلقه لازم عامتان است،و عامتان لازم خاصتان،و لازم لازم شیء،لازم آن شیء است؛و اما لادوام،به واسطه آنکه اگر صادق نباشد نقیضش صادق باشد،که موجبه کلیه دائمه است یعنی:کل متحرک الاصابع کاتب دائما،و این را هرگاه که ترکیب کنیم با جزء اول و بگوییم که:کل متحرک الاصابع کاتب دائما و کل کاتب متحرک الاصابع بالضروره مادام کاتبا،نتیجه میدهد که:کل متحرک الاصابع متحرک الاصابع دائما.

و هرگاه که ترکیب کنیم با جزء ثانی و گوییم:کل متحرک الاصابع کاتبا دائما و لاشیء من الکاتب بمتحرک الاصابع بالفعل،نتیجه میدهد که:لاشیء من متحرک الاصابع متحرک الاصابع بالفعل،و این نتیجه،نقیض آن نتیجه قضیه است،پس میباید که