ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 146

منافی یکدیگر نباشند (1)،و میان نتیجتین تناقض باشد،و تناقض محال است،و این به واسطه کبری نیست،زیرا که کبری مفروض الصدق است،و از هیئت قیاس[نیز]نیست،زیرا که شکل اول است،و شکل اول بدیهی الانتاج است،پس صغری کاذب باشد،که نقیض لادوامِ عکس است،پس لادوام عکس،صادق باشد؛و همچنین است عرفیه خاصه.

(و الوقتیتان و الوجودیتان و المطلقه العامه مطلقه عامه)[یعنی:]و عکس وقتیه و منتشره و وجودیه لاضروریه و وجودیه لادائمه از مرکبات،و مطلقه عامه از بسائط،مطلقه عامه است؛مثلا هرگاه که صادق باشد مطلقه عامه موجبه کلیه مثل:کل انسان متنفس بالفعل،در عکس آن صادق خواهد بود که:بعض المتنفس انسان بالفعل،که اگر صادق نباشد نقیضش صادق خواهد بود،که:لاشیء من المتنفس بانسان دائما.

و هرگاه که این نقیض را ترکیب کنیم با اصل قضیه و گوییم:کل انسان متنفس بالفعل و لاشیء من المتنفس بانسان دائما،نتیجه میدهد که:لاشیء من الانسان بانسان دائما،و این سلب شیء از نفس است،و سلب شیء از نفس،باطل است پس نقیضش که مطلقه عامه است،صادق باشد.

و هرگاه که به دلیل خلف ظاهر شد که عکس مطلقه عامه،مطلقه عامه است،پس معلوم شد که عکس وقتیتان و وجودیتان،نیز مطلقه عامه است،زیرا که عکس مطلقه عامه،لازم مطلقه عامه است،و مطلقه عامه،لازم و قتیتان و وجودیتان است،و لازم لازم شیء،لازم آن شیء است.

(و لاعکس للممکنتین)[یعنی:]و ممکنتین که ممکنه عامه و ممکنه خاصه باشند،عکس ندارند،زیرا که نزد شیخ ابوعلی،اتصاف ذات موضوع به وصف عنوانی بالفعل میباید[که باشد] (2)،یعنی ذات موضوع باید که متصف به وصف عنوانی باشد در احد ازمنه ثلاثه.