ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 158

بیان میکند که آن حکم که ما کرده ایم در عین (1)خاصتین بود،از موجبه جزئیه در عکس نقیض و از سوالب جزئیه در عکس مستوی،به واسطه آنکه خاصتان موجبه جزئیه[در عکس نقیض]و خاصتان سالبه جزئیه[در عکس مستوی]،منعکس میشوند به عرفیه خاصه،مثلا هرگاه که در سالبه جزئیه عکس مستوی صادق باشد که:بعض ج لیس ب بالضروره أو بالدوام مادام ج لادائما،یعنی:ب ج بالفعل (2)،پس صادق خواهد بود:بعض ب لیس ج بالدوام مادام ب لادائما،یعنی:بعض ب ج بالفعل،به واسطه آنکه ذات موضوع را که ج است د فرض میکنیم.

و در این صورت د که ذات موضوع است،سه حالت دارد و بر آن صادق است که:د ج بالفعل است،به واسطه آنکه اتصاف ذات موضوع به وصف موضوع،بالفعل میباید،و:د لیس ب مادام ج،نیز صادق است به حکم جزء اول (3)اصل،و:د ب بالفعل،نیز صادق است،به حکم لادوام اصل،و این نیز میباید که صادق باشد که:د لیس ج مادام ب،که اگر صادق نباشد،نقیض آن صادق خواهد بود،که حینیه مطلقه است یعنی:د ج حین هو ب،و هرگاه که صادق باشد:د ج حین هو ب،صادق خواهد بود که:د ب حین هو ج،و این نقیض جزء اول اصل است که:بعض ج لیس ب مادام ج،است،پس این کاذب باشد که:د ب حین هو ج،و ملزوم آن نیز کاذب خواهد بود که:د ج حین هو ب،است،پس نقیض آن که:د لیس ج مادام ب،است،صادق خواهد بود،و هرگاه که:د ب باشد بالفعل،به حکم لادوام اصل،و د لیس ج باشد مادام ب،صادق خواهد بود که:بعض ب لیس ج مادام ب،و این جزء اول عکس است؛و اما لادوام عکس،به واسطه آنکه چون صادق است بر د (4)اینکه ب است بالفعل و ج است بالفعل،صادق باشد بعض ب ج بالفعل؛و این است مفهوم لادوام عکس،پس عکس به هردو جزءاش صادق باشد،و هو المطلوب.

1- 1) .در نسخه(م)و(گ)،در اینجا کلمه«غیر»،به جای کلمه«عین»مذکور است.
2- 2) .در نسخه(م):«...یعنی بعض ج ب بالفعل،پس صادق...»و نسخه(گ):«...یعنی ج ب بالفعل...».
3- 3) .در نسخه(م)،در اینجا کلمه«عکس»نیز ذکر گردیده.
4- 4) .در نسخه(م)و(گ)،کلمه«و»به جای«د»ذکر گردیده.