ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 159

و همچنین موجبه جزئیه خاصتان،منعکس میشود به عکس نقیض،به عرفیه خاصه،مثلا هرگاه که صادق باشد:بعض ج ب بالضروره مادام ج لادائما،یعنی:ج لیس ب بالفعل،در عکس نقیض آن صادق خواهد بود که:بعض ما لیس ب لیس ج مادام لیس ب[لا]دائما،یعنی:بعض ما لیس ب ج بالفعل،به واسطه آنکه فرض میکنیم (1)ذات موضوع را که ج است به د،پس:د (2)ج بالفعل،صادق خواهد بود،زیرا که اتصاف ذات موضوع به وصف موضوع،بالفعل میباید؛و:د ب مادام ج،نیز صادق است به حکم جزء اول اصل؛و:د لیس ب بالفعل،نیز صادق است به حکم لادوام اصل.

و نیز میباید که صادق باشد:و لیس ج مادام لیس ب،که اگر صادق نباشد،نقیض آن که حینیه مطلقه است صادق خواهد بود،یعنی:د ج حین هو لیس ب؛و هرگاه که د ج باشد حین هو لیس ب،و لیس ب ج خواهد بود حین هو ج،و این منافات دارد با جزء اول اصل،یعنی:د ب مادام ج،پس:د لیس ب حین هو ج،کاذب باشد،پس ملزوم آن یعنی:د (3)ج حین هو لیس ب،کاذب باشد پس:[د لیس]ج مادام لیس ب،صادق باشد،و چون صادق بود:لیس ب بالفعل،به حکم لادوام اصل،پس صادق باشد:بعض ما لیس ب لیس ج مادام لیس ج (4)،و این جزء اول عکس است،و چون صادق است:د (5)ج بالفعل،پس صادق خواهد بود:بعض ما لیس ب،ج بالفعل،و این لادوام عکس است،پس عکس به هر دو جزء صادق باشد،و هو المطلوب.

1- 1) .در نسخه(م):«...مثلا هرگاه که صادق باشد:بعض ج ب بالفعل،در عکس نقیض آن صادق خواهد بود:بعض ما لیس ب بالفعل،درعکس نقیض آن صادق صادق خواهد بود:بعض ما لیس ب لیس ج مادام لیس ب لادائما،یعنی:بعض ما لیس ب ج بالفعل،به واسطه آنکه...».
2- 2) .در نسخه(گ)،«و»ذکر گردیده.
3- 3) .در نسخه(گ)،«و»ذکر گردیده.
4- 4) .در نسخه(م)،به جای عبارت«لیس ج»،کلمه«د»ذکر گردیده؛و در نسخه(گ):«...و چون صادق بود:و لیس ب بالفعل،به حکم لادوام اصل،پس صادق باشد:بعض ما لیس ب لیس ج مادام لیس ب،و این...».
5- 5) .در نسخه(گ)،«و»ذکر گردیده.