ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 165

صغری و هم در کبری،و این را شکل ثالث میگویند،مثل:کل انسان حیوان و کل انسان ناطق فبعض الحیوان ناطق؛و چرا آن را شکل ثالث میگویند؟،به واسطه آنکه شریک است با شکل اول در کبری،به اینکه حد اوسط موضوع است در کبرای هردو.

و عکس[شکل]اول که موضوع در صغری و محمول در کبری است،شکل رابع است،مثل:کل انسان حیوان و کل ناطق انسان فبعض الحیوان ناطق؛و چرا آن را شکل رابع میگویند؟،به واسطه آنکه شریک نیست با شکل اول،نه در صغری و نه در کبری.

(و یشترط فی الاول ایجاب الصغری و فعلیتها مع کلیه الکبری)[یعنی:]و شرط شده است در شکل اول،ایجاب صغری و فعلیت صغری،به واسطه آنکه در کبری بر آن چیزی که متصف شود به اوسط بالفعل،به واسطه آنکه اتصاف ذات موضوع،بالفعل میباید (1)،پس باید که صغری موجبه باشد تا اصغر متصف به اوسط شود،و مندرج باشد در تحت اوسط،پس لازم آید تعدیت حکم از اوسط به اصغر؛و نیز میباید که[صغری]فعلیت[داشته]باشد،زیرا که هرگاه که صغری ممکنه باشد،اتصافش به اوسط بالامکان خواهد بود،پس لازم نخواهد بود اندراج اصغر در تحت اوسط،چه شاید که امکان فعلیت پیدا نکند؛و کلیت کبری نیز شرط است،به واسطه آنکه بعضی[از]محکوم علیه به اوسط،شاید که غیر اصغر باشد.

(لینتج الموجبتان مع الموجبه الکلیه الموجبتین و مع السالبه الکلیه السالبتین بالضروره)[یعنی:]تا نتیجه دهند موجبتان،یعنی موجبه جزئیه و موجبه کلیه یا موجبه کلیه کبری موجبتان،یعنی:موجبه کلیه هرگاه که صغری موجبه جزئیه باشد (2)و کبری