ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 203

اجزاء العلوم

(خاتمه:اجزاء العلوم الموضوعات و هی التی یبحث فی العلم عن اعراضها الذاتیه)،خاتمه کتاب در بیان اجزاء علوم است و اجزاء علوم سه چیز است:موضوعات علوم،و موضوع هر علم آن است که بحث کنند از اعراض ذاتیه آن،و تفصیل این گذشت در صدر کتاب؛و اینجا اشکال هست،و آن این است که آیا مراد ایشان به موضوعات که جزء علم دانسته اند،نفس موضوع علم است؟ (1)

[و]نمیتواند که مراد نفس موضوع علم باشد،به واسطه آنکه نفس موضوع علم جزء مسئله است،پس او را جزءٌ علی حده دانستن،وجهی ندارد؛و نمیتواند که مراد،تصور موضوع باشد،به واسطه آنکه تصور علم از مبادی تصوریه است،چنانچه بعد از این میگوید:والمبادی و هی حدود الموضوعات؛و نمیتواند که مراد،تصدیق به موضوعیت موضوع باشد،به واسطه آنکه تصدیق به موضوعیت موضوع از مقدمه است و مقدمه خارج از علم است؛و نمیتواند که مراد،تصدیق به وجود موضوع باشد به واسطه آنکه تصدیق به وجود موضوع از مبادی تصدیقیه است چنانچه شیخ تعریف کرده است در شفا،پس آن را علی حده اعتبار کردن وجهی ندارد.

و جواب گفته اند که:میتواند که مراد،تصور موضوع باشد یا نفس موضوع یا تصدیق به وجود[موضوع]،و اعتبار ایشان جزئی علی حده به واسطه مزید اهتمام