ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 204

است به شأن ایشان؛و بعضی دیگر گفته اند که:مراد،تصدیق به وجود موضوع است،و تصدیق به وجود موضوع از مبادی تصدیقیه نیست حقیقهً،چه شیخ در شفا به این تصریح کرده است که:مبادی تصدیقیه مقدماتی اند که جزء قیاس واقع شده باشند،و چون شدّت احتیاج هست به تصدیق به وجود موضوع همچو مقدماتی که جزء قیاس اند،و شیخ تصدیق به وجود موضوع را از مبادی تصدیقیه شمرده مجازا،نه از مبادی تصدیقیه است حقیقهً.

و قول مصنف که بعد از این میگوید که:مقدمات بیّنه أو مأخوذه یبتنی علیها قیاسات العلم،ناظر است در اینکه تصدیق به وجود موضوع از مبادی تصدیقیه نیست،و تصریح کرده است به این مصنف در شرح شمسیه؛و بعضی دیگر گفته اند که:مراد نفس موضوع علم است،و اینکه گفته اند:و المسائل و هی قضایاء یطلب بالبرهان فی العلم،مراد ایشان آن است که:و المسائل محمولات القضایاء للنسبه الی موضوعاتها،یعنی:مسائل محمولات قضایائی اند که نسبت داده شده باشند به موضوعات ایشان،و در این هنگام موضوعات جزء مسائل نیستند،پس میتوان ایشان را جزءٌ علی حده شمرد.

(و المبادی و هی حدود الموضوعات و اجزائها و اعراضها و المقدمات بیّنه أو مأخوذه یبتنی علیها قیاسات العلم)[یعنی:]جزء ثانی از اجزاء علوم مبادی است؛و مبادی تصوری میباشد و مبادی تصدیقی میباشد.

اما مبادی تصوری حدود موضوعات است،یعنی:تعریف موضوعات علوم که موصل شوند به تصور موضوعات،همچنانچه میگویند در علم طبیعی:الجسم هو الجوهر القابل للابعاد؛و حدود و (1)اجزاء موضوعات علوم است،همچنانچه میگویند در علم طبیعی:الصوره یکون الشیء معها بالفعل؛و حدود اعراض ذاتیه موضوعات علوم است،چنانچه میگویند در علم طبیعی که:الزمان مقدار الحرکه،و زمان عرض ذاتی جسم است؛