ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 32

أَحْبَبْتَ (1)،و تفصیل این سخن آن است که:هدایت گاهی متعدّی می باشد به مفعول ثانی به نفس،مانند: اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ (2)،وگاهی به إلی،مثل: وَ اللّهُ یَهْدِی مَنْ یَشاءُ إِلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ (3)وگاه به لام،مثل: إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یَهْدِی لِلَّتِی هِیَ أَقْوَمُ (4).پس هرگاه که متعدی به نفس باشد به معنی ایصال به مطلوب است،و هرگاه که متعدی به لام یا به الی باشد به معنی اراءت (5)طریق است.

(سواء الطریق)یعنی:وسط طریق،و این کنایه است از طریق مستوی،و بعضی گفته اند که:سواء اسم مصدر است به معنی استواء و بعضی گفته اند که:مصدر است (6)و فرق میانه مصدر و اسم مصدر آن است که مصدر مشتقّ منه می باشد و اسم مصدر مشتقّ منه نمی باشد و همچنانچه مصدر به معنی اسم فاعل می باشد،اسم مصدر نیز به معنی اسم فاعل می باشد،و سواء آنجا از این قبیل است یعنی به معنی مستوی است و اضافه آن به طریق،از قبیل اضافه وصفیّت است بر موصوف،و در این تقدیر است که:بطریق المستوی و مراد از آن یا نفس امر است عموماً یا خصوص ملّت اسلام به طریق عقل (7).

(وجعل لنا)جار و مجرور[که]لنا[باشد]،یا متعلق است به جعل و لام به معنی علیّت است،و در این صورت معنی آن چنین میشود که:گردانید از جهت انتفاع[ما]،توفیق را بهترین رفیق،و از اینجا مفهوم میشود که این کس باعث فعل الهی بوده باشد و این معنی در مقام تعظیم مناسب نیست؛یا متعلق است به رفیق و لام صله آن است و در اینصورت معنی آن چنین میشود که:گردانید توفیق را بهترین رفیق[ما]،و

1- 1) .قصص:56/28.
2- 2) .فاتح الکتاب:6/1.
3- 3) .بقره:46/2و 213.
4- 4) .إسراء:9/17.
5- 5) .منظور ارائه دادن طریق است.
6- 6) .در نسخ(م)،عبارت«و بعضی گفته اند که مصدر است»مذکور نیست.
7- 7) .در نسخ(م)و(گ)،عبارت«و مراد از آن یا نفس امر است عموماً یا خصوص ملّت اسلام بطریق عقل»مذکور نیست.