ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 40

میشود و متضمَّن حال از وی،مثل:«جعلته تذکره لمن اراد أن یذکر آخذًا من ذوی الأفهام»،یعنی:گردانیدم من این کتاب را یادآورنده برای آنکسی که اراده حفظ داشته باشد[او را]،در حالتی که اخذ کند آن را از صاحبان فهم.

و این نسبت به حال مبتدی است؛و گاه است که متضمَّن اصل میباشد و متضمّن فیه حال از آن،مثل:«و جعلته تذکرهً لمن اراد أن یأخذَ حافظًا من ذوی الافهام»،یعنی:گردانیدم من این کتاب را یادآورنده برای آنکس که اراده آن داشته باشد که اخذ کند از صاحبان فهم در حالتی که حافظ باشد،و این نیز نسبت به حال مبتدی است.(سیّما الولد الاعزّ الحفیّ الحریّ بالاکرام)،و سیّما در اصل لاسیّما است،و سیّ به معنی مثل است،چنانچه عرب میگوید:«هما سیّان»،یعنی:[هما]مثلان،پس لاسیّ به معنی لامثل باشد،و گاه هست که لا را حذف میکنند از لفظ،امّا مقصود است،و حالا مجموع لاسیّما[را]نُحاه یکی از حروف استثناء شمرده اند،یعنی خصوصاً.

و ما در سیّما سه احتمال دارد:

می تواند که موصوله باشد،و می تواند که موصوفه باشد،و می تواند که زائده باشد:

و امّا موصول آن است که به جای آن الّذی توان نهاد،پس چنین میشود که:«لامثل الذی هو الولد»،یعنی:گردانیدم من این کتاب را مبصر[و مذکر]از برای همه[کس]نه مثل آنکسی که[او]ولد من است بلکه برای او بر وجه اکمل کرده ام،و[اما]مای موصوف،آن است که به جای آن لفظ شیء توان نهاد،پس چنین توان گفت که:«لا مثل شیء هو الولد»،یعنی:گردانیدم من این کتاب را مبصر و مذکر برای آنکس که اراده تبصره و تذکره داشته باشد از صاحبان فهم نه مثل شیءای که او ولد است.

و هر گاه که ما زائد باشد،در معنی می افتد و چنین میشود که:«لا مثل الولد»،[و]در این صورت مای بعد شیء (1)مجرور میباشد به آن که مضاف الیه آن باشد؛و اگر[ما]،موصول یا موصوف باشد،مابعد او مرفوع می باشد به آن که خبر[برای]مبتدای محذوف باشد،که جمله صفت یا صله ما باشد؛و اگر لاسیّما[را]مجموع،حرف