ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 65

قید قُصد،[قید]توضیحی است.

(إما تام خبر او انشاء و إما ناقص تقییدی او غیره)یعنی:این[لفظ]مرکب یا تام است یا ناقص،مرکب تام آن است که صحیح السکوت باشد،یعنی هر گاه متکلم بر آن سکوت کند،مخاطب را انتظار محکوم علیه بی محکوم به و محکوم به بی محکوم علیه نماند.

و مرکب تام بر دو قسم است:خبر و انشاء:

خبر آن است که نظر به مفهوم آن کرده[شود]،[و با]قطع نظر از قائل و واقع،احتمال صدق و کذب داشته باشد؛و قید قطع نظر از قائل و واقع کردیم،تا لازم نیاید إخباری که احتمال کذب ندارد،به واسطه آنکه از کسی صادر شده که[احتمال]دروغ در حق وی نیست،مثل معصومین(علیهم السلام)،و یا به واسطه آنکه بدیهی است مثل:النار حارّهٌ،[و به این قید اینان]از تعریف خبر بیرون روند،چه این اخبار،مفهوم ایشان[با]قطع نظر از حال قائل و علم به واقع،ثبوت چیزی است برای چیزی یا سلب چیزی است از چیزی،و این دو معنی،احتمال صدق و کذب دارند.

و[اما]انشاء آن است که احتمال صدق و کذب نداشته باشد،مثل امر و نهی و استفهام و غیر آن؛و مرکب تام خبری مثل:زید قائم،و مرکب تام انشائی مثل:أزید قائم؟.

و[اما]مرکب ناقص آن است که صحیح السکوت نباشد،یعنی چون متکلم بر آنجا سکوت کند،مخاطب را انتظار محکوم علیه بی محکوم به و محکوم به بی محکوم علیه بماند.

و مرکب ناقص بر دو قسم است:تقییدی و غیر تقییدی؛و مرکب تقییدی آن است که،جزء ثانی وی قید[جزء]اول باشد،یعنی مخصّص[جزء]اول باشد،خواه به اضافه مثل:غلام زید،و خواه به وصف مثل:حیوانٌ ناطقٌ،و خواه به غیر اینها مثل:ضارب فی الدّار،که فی الدّار قید ضارب است.

و بعضی عبارات قوم،موهم انحصار مرکب تقییدی است در دو قسم:توصیفی و اضافی،«و الحق خلافه کما بیّنا».