ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 87

و هرگاه که سؤال میکنند از انسان و بعضی از مشارکات جسمی[او]که آن حجر است،در جواب،حیوان واقع میشود؛و هرگاه که سؤال کنند از انسان و بعضی دیگر از مشارکات[او]در این جنس که آن شجر است،در جواب،جسم نامی واقع میشود؛و هرگاه که سؤال کنند از انسان و بعضی دیگر از مشارکات جسمی[او]که آن حجر است،در جواب[فقط]جسم واقع میشود.

نوع

(الثانی:النوع،و هو المقول علی الکثره المتفقه الحقیقه فی جواب،«ما هو؟»)،دوم از اقسام کلی نوع است؛و نوع:کلی است که مقول میشود بر امور متفقه الحقیقه در جواب ماهو؟؛و قبل از این در وجه حصر معلوم شد که نوع،تمام ماهیت افراد است،پس حقیقت افراد آن،همه یک چیز خواهد بود که[آن]ماهیت نوعی است.

و هرگاه که سؤال کنند از تمام ماهیت آن افرادی که همه در حقیقت متفق اند،نوع در جواب مقول خواهد شد،و[ما هو؟]سؤال از تمام ماهیت[افراد است]،و تمام ماهیت مشترک میان آن افراد متفقه[الحقیقه]،نوع است؛پس معلوم شد که نوع،کلی است که مقول میشود بر امور متفقه الحقیقه در جواب ما هو؟.

(و قد یقال علی الماهیه المقول علیها و علی غیرها،الجنس فی جواب،«ماهو؟»)یعنی:گاه اطلاق میکنند نوع را به ماهیتی که مقول شود بر آن و بر غیر آن،جنس،در جواب ماهو؟،و این نوع اضافی است،و نوعی را که قبل از این تعریف کرد،نوع حقیقی است.

و بعضی اعتراض کرده اند که:تعریفی که شما برای نوع اضافی کرده اید مانع[غیر]نیست،زیرا که شامل صنف[نیز]است،و صنف:نوعی است که مقید باشد به قیدی عرض کلی،مثل انسان رومی،که انسان نوع است و مقید شده به قید عرض کلی که آن رومی است،و بر آن صادق است که مقول میشود بر آن و بر غیر آن که افراد (1)است،مثلا جنسی که[آن]حیوان است،در جواب ماهو؟،چون هرگاه گویند:ما الانسان