ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 88

الرومی و الفرس؟،در جواب،حیوان مقول میشود؟

جواب گفته اند که:ما تعریف کرده ایم نوع اضافی را،به ماهیتی که صادق آید بر آن و بر غیر آن،جنس،در جواب ما هو؟،و ماهیت آن چیزی را گویند که مقول شود در جواب ماهو؟،و انسان رومی خود مقول نمیشود در جواب ما هو؟،مثلا هرگاه سؤال کنند از حقیقت زید و عمرو و بکر،انسان رومی در جواب واقع نمیشود،بلکه انسان مقول میشود،زیرا انسان رومی،عرض این افراد است،چه مجموع انسان با تقیید به قید رومی عین انسان نیست،و جزء انسان،و عرض،مقول در جواب ماهو؟،نمیشود.و از آنچه گفتیم معلوم شد که صنف،خاصه است،چه عرض است که مختص است به افراد یک حقیقت.

(و یختص باسم الاضافی کالاول بالحقیقی)[یعنی:]و مخصوص ساخته اند آن معنی ثانی را به اسم اضافی،همچنانچه اول را مخصوص ساخته اند به اسم حقیقی.

(و بینهما عموم من وجه لتصادقهما علی الانسان و تفارقهما فی الحیوان و النقطه)یعنی:[و]نسبت میان نوع حقیقی و نوع اضافی،عموم و خصوص من وجه است،زیرا صادق میایند هر دو بر انسان،چه انسان هم نوع حقیقی است و هم نوع اضافی.

اما[دلیل]نوع حقیقی،زیرا که مقول میشود بر امور متفقه الحقیقه در جواب ماهو؟،مثلاً هرگاه سؤال کنند از[حقیقت]زید و عمرو و بکر در جواب،انسان مقول میشود؛و هم نوع اضافی است،زیرا،ماهیتی است که مقول میشود بر آن و بر غیر آن،جنس در جواب ماهو؟،مثلا هرگاه گویند:ما الانسان و الفرس؟،حیوان در جواب مقول میشود،و تفارق این هر دو،در حیوان است و در نقطه.

اما اینکه نوع اضافی باشد و نوع حقیقی نباشد،مثل حیوان که ماهیتی است که مقول میشود بر آن بر غیر آن،جنس،در جواب ماهو؟،مثلا هرگاه گویند:ما الحیوان و الشجر؟،در جواب جسم نامی مقول میشود؛و نوع حقیقی نیست،به واسطه آنکه مقول نمیشود بر[امور]متفقه الحقیقه در جواب ماهو؟،بلکه مقول میشود بر امور مختلفه الحقائق در جواب ماهو؟.

و این که نوع حقیقی باشد و نوع اضافی نباشد،مثل نقطه،و نقطه،عرضی است