ترجمه حاشیه تهذیب المنطق صفحه 99

[اما]خلاف در این است که،آیا در خارج به وجود اشخاص موجود میشود یا نه؟

مصنف بر این است که اصلا در خارج موجود نمیشود و اشخاص او در خارج موجود میشوند،و بعضی دیگر بر این اند که:کلی طبیعی در خارج موجود میشود اما به وجود اشخاص،یعنی دو (1)موجود[اند]در ذهن،و در خارج به یک وجود موجود شده اند،و نزد ایشان این است که زید،در خارج موجود میشود کلیه یا وجود او موجود شده است.

اگر گویند که:مذهب مصنف این است که کلی طبیعی اصلاً در خارج موجود نیست،پس می بایست که عبارت به این طریق میگفت که:و الطبیعی لا وجود له فی الخارج،چرا گفته است که:حق آن است که کلی طبیعی[موجود است در خارج]به معنی وجود اشخاص او؟

جواب میگوییم که:در عبارت قصد دو فایده کرده است:

یکی اشاره به مذهب خودش که کلی طبیعی حقیقهً در خارج موجود نمیشود؛و دوم اشاره است به توجیه آنچه در عبارت قدماء است،مثل شیخ ابو علی در شفا و غیره،واقع شده[است]که:کلی طبیعی موجود است در خارج،یعنی معنی سخن کسی که گفته که:کلی طبیعی موجود است،آن است که اشخاص آن در خارج موجود است؛لیکن مخفی نماند که محققین به این توجیه راضی نیستند،و تحقیق الحق فی هذا مرجوع الی المبسوطات.

فصل دوم:معرّف

(فصلٌ،معرّف الشیء ما یقال علیه لإفاده تصوره)،چون مصنف فارغ شد از مبحث کلیات خمس،شروع کرد در معرّف،که مقصد اصلی باب تصورات است،و چون کلیات خمس،موقوف علیه معرّف بودند،به واسطه آنکه معرّف مرکب از کلیات خمس میباشد،پس از این جهت مقدم داشت کلیات خمس را بر معرّف.

و بعضی اعتراض کرده اند که:معرّف مرکب از کلیات خمس نیست،بلکه مرکب از جنس و فصل و خاصه میباشد،پس نوع و عرض عام را بی فایده ذکر کرده