کتاب کبری در منطق صفحه 6

معنای حیوان ناطق.

وتضمّن ، دلالت لفظ است بر جزء معنای موضوع له خود از این جهت که جزء معنی ، موضوع له اوست ، چون دلالت لفظ انسان بر معنای حیوان تنها یا ناطق تنها.

والتزام دلالت لفظ است بر معنای خارج لازم موضوع له خود از این جهت که آن خارج لازم معنی ، موضوع له اوست ، چون دلالت لفظ انسان بر معنای قابل علم ، وصنعت کتابت.

فصل :

مخفی نماند که لفظ بر تمام معنای موضوع له خود به مجرّد وضع دلالت کند وبر جزء معنای موضوع له خود نیز دلالت کند بواسطه آن که فهم کلّ بی فهم جزء ممکن نیست لکن دلالت لفظ بر خارج لازم معنای موضوع له خود محتاج است به لزوم آن خارج موضوع له را در ذهن به این معنی که آن خارج به حیثیّتی باشد که هرگاه موضوع له در ذهن حاصل شود آن خارج نیز حاصل شود واگر چنین نباشد آن لفظ را بر وی دلالت کلّی دائمی نباشد.

وپیش اصحاب این فنّ ، دلالت کلّی دائمی معتبر است وامّا پیش علمای اصول وبیان ، دلالت فی الجمله کافی است. پس لزوم عقلی نزد ایشان شرط نباشد بلکه لزوم فی الجمله بس است.

فصل :

هرگاه موضوع له لفظ بسیط باشد و او را لازم ذهنی نباشد آن جا دلالت مطابقت باشد بی تضمّن والتزام لکن دلالت تضمّن والتزام