مجموعه مقالات معرفت شناسی صفحه 114

عمیق تر اندیشه ها و آرای او فراهم شود و تا حدّی، هندسه معرفتی اش مشخص گردد.

فلوطین در پی چه چیز بوده است؟ آیا در پی حل مشکلات نظری انسان معاصر خویش بوده؟ یا به دنبال ایجاد یک سلوک عملی؟ نقد او بر فلاسفه پیشین چیست؟ او با فلسفه خود می خواسته کدام مشکل فلسفی را که اسلافش نتوانسته بودند برای آن پاسخی بیابند و یا پاسخهای ناقصی ارائه کرده بودند، حل کند؟ غایت اساسی و بنیادین فلسفه فلوطین چیست؟ مسئله محوری آن چیست؟ چرا و به چه علّت، تفکّر فلسفی با فلوطین، رنگ عرفانی به خود می گیرد و جهت گیری کلّی آن از فیزیک به متافیزیک تغییر می یابد؟ دکتر لطفی در مقدّمه دوره آثار فلوطین به این دگردیسی فلسفه اشاره می کند و می گوید:

فلسفه یونانی که با تالس،(1) آغاز و با پارمنیدس، افلاطون و ارسطو به اوج و با رواقیان و اپیکوریان، قوس نزولی خود را می پیماید، فلسفه وجود این جهان محسوس است و روی در این جهان دارد و این وجود در نظرش امری مقدّس و الهی است؛ از این رو، آرزوی بازگشت به جهانی دیگر در این فلسفه جایی ندارد، اما فلسفه های پس از آن، یعنی فیثاغوری جدید، نوافلاطونی، گنوسی و...، از نوعی دیگرند و اگر نتوان گفت منکر وجود و طبیعت اند، لااقل این وجود و این جهان ما را به چشم حقارت می نگرند و از آن می گریزند و هدف اصلیشان یگانه شدن با احدیّت است؛ با این تفاوت که برخی از این مکتبها گریز مطلق را توصیه می کنند و برخی مانند نوافلاطونیها در جهان طبیعت، خیر و زیبایی می بینند؛ مثلاً فلوطین این جهان را به صفت زیبایی می ستاد و آن را تصویر جهان معقول می داند. نهایت این خیر و زیبایی را از این امر می داند که این جهان بر اثر فیضان از احد، لباس وجود یافته و نردبانی است برای عروج روحانی به آن.(2)

باید توجّه داشت که هرچند در تفکّر فلوطین در مقایسه با اسلافش چون افلاطون و ارسطو، نوعی کم توجّهی به جهان محسوس و مادّی دیده می شود و جهان معقول و ماورای آن یعنی احد، از اصالت و اهمیت فوق العاده ای برخوردار می گردد، همین تفکّر در مقایسه با معاصران، چنان که اشاره شد، از اعتدال بیشتری بهره مند است و نزدیک ترین تفکّر به اسلاف وی به شمار می رود؛ از این رو، به دلیل همین توجّه شدید به جهان معقول و ماورای وجود، یعنی احد، برخی چون یاسپرس، فلوطین را منحصراً فیلسوف ماورای طبیعی به