مجموعه مقالات معرفت شناسی صفحه 115

معنای واقعی کلمه دانسته اند. وی می گوید:

فلوطین از توجّه علمی به جهان دولت دست برداشته است. جریان امور که از واحد سرچشمه می گیرد و به واحد بازمی گردد، فارغ از تاریخ است و حضور ابدی دارد و اندیشیدن درباره این جریان، روحی را که می خواهد از راه این اندیشیدن به یقین برسد، به عروج برمی انگیزد.(1)

امیل بریه نیز طریقه نوافلاطونی را طریقه ای برای وصول به وجود معقول، علم به هیئت بنای این وجود و وصف این هیئت می داند و معتقد است در این تفکّر، توجّه به وجود معقول، نه به منظور تبیین عالم محسوس (زیرا در نظر فلوطین، موجود معقول، جهان را نمی شناسد و رو به سوی آن نمی کند) بلکه به قصد آن است که انسان از مرحله ای که معرفت و سعادت در آن امکان ناپذیر است، به مرتبه ای مرور کند که این دو در آن ممکن باشد و چون محسوس، تصویری از معقول است، باعث می شود که بتوان از یکی به دیگری مرور کرد.(2)

راسل نیز با عنایت به همین ویژگی می گوید:

فلسفه فلوطین این عیب را دارد که انسان را تشویق می کند که به جای مشاهده بیرونی به مکاشفه درونی بپردازد.(3)

همین توجّه اصیل و شدید به متافیزیک (احد) و جهان معقول و کاسته شدن وزن جهان محسوس و در سایه قرار گرفتن آن سبب شده است که از یک سو، چتر عرفان بر سراسر تفکّر فلوطین سایه افکند و سراسر آموزه هایش صبغه عرفانی به خود گیرد و از سوی دیگر، غایت و روش فلسفی وی را متأثر سازد؛ به گونه ای که غایت فلسفه از نظر وی، چیزی جز رستگاری از راه بازگشت جان آدمی به مبدأ نخستین نیست. البته این بازگشت، خود یک سیر و سلوک عرفانی است و به همین سبب نیز گاهی فلوطین را عارف و حتی «پدر عرفان غربی» خوانده و گفته اند، او فیلسوف به معنای متداول آن نیست و روش فلسفی وی، بر نوعی از سیر و سلوک عرفانی مبتنی است.(4) غسّان خالد به نقل از فرفوریوس، بر غایت

1- . کارل یاسپرس، فلوطین، ترجمه محمدحسن لطفی، تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، 1363، ص127.
2- . امیل بریه، تاریخ فلسفه، ترجمه علیمراد داودی، ج2، ص243.
3- . برتراند راسل، تاریخ فلسفه غرب، ترجمه نجف دریابندری، ص425.
4- . نصرالله پورجوادی، درآمدی به فلسفه افلوطین، ص13.