فراتر از عرفان : خداشناسی فلسفی و عرفانی از نگاه وحی و عرفان صفحه 175

که اگر ایشان را از پیش می خواندند از پشت سر جواب می دادند، و اگر آنان را از پشت سر ندا می دادند از رو به رو پاسخ می گفتند.

امام سجاد علیه السلام در مذمت "اهل تفکر و تعمق در ذات الهی" می فرمایند:

إنّ اللّه تعالی علم أنّه یکون فی آخر الزمان أقوام متعمّقون فأنزل اللّه تعالی: <قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ. اللَّهُ الصَّمَدُ> الآیات. ومن سوره الحدید إلی قوله: <وَهُوَ عَلیمٌ بِذاتِ الصُّدُور>، فمن رام وراء ذلک فقد هلک.(1)

خداوند تعالی می دانست که در آخرالزمان گروه هایی پیدا می شوند که در شناخت ذات الهی کنکاش و تعمق می کنند، پس خداوند متعال این آیات را فرستاد: "بگو او خدای یکتاست، خداوند بی نیاز غیر قابل شناخت است" تا آخر آیات. و آیات سوره حدید تا آنجا که می فرماید: "و او از اسرار درون ها آگاه است"، پس هر کس فراتر از آن را قصد کند به تحقیق هلاک خواهد شد.

امیر المؤمنین علیه السلام ترک تعمق در ذات الهی را رسوخ در علم دانسته، می فرمایند:

ما کلّفک الشیطان علمه ممّا لیس علیک فی الکتاب فرضه ولا فی سنّه الرسول وأئمّه الهداه أثره، فکل علمه إلی اللّه ولا تقدّر علیه عظمه اللّه . واعلم یا عبد اللّه ، أنّ الراسخین فی العلم هم الذین أغناهم اللّه عن الاقتحام علی السدد المضروبه دون الغیوب، إقراراً بجهل ما جهلوا تفسیره من الغیب المحجوب، فقالوا: <آمَنَّا بِهِ کُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا>، وقد مدح اللّه اعترافهم بالعجز عن تناول ما لم یحیطوا به علماً، وسمّی ترکهم التعمّق فی ما لم یکلفهم البحث عن کنهه رسوخاً.(2)

اندیشه ای را که شیطان تو را به آن وامی دارد و در قرآن و سنّت پیامبر و امامان هدی اثری از آن نمی یابی، پس علم آن را به خداوند واگذار، و عظمت خداوند را با آن مسنج، و بدان ای بنده خدا که راسخین در علم

1- . کافی، 1 / 91؛ التوحید، 283؛ بحار الأنوار، 3 / 264، از توحید صدوق؟رح؟ .
2- . تفسیر عیّاشی، 1 / 163؛ بحار الأنوار، 3 / 257، از تفسیر عیاشی؟ق؟.