کتابخانه بالقرآن

فراتر از عرفان : خداشناسی فلسفی و عرفانی از نگاه وحی و عرفان صفحه 190

صفحه 190

با اساس علوم و معارف آسمان سازش ندارد.

ما برای روشن شدن نادرستی اعتقاد به وجود عالم مجردات، و محال بودن وجود چنین اشیایی، اشاره ای به برخی مقدماتی _ که در ابتدای کتاب بیان داشتیم _ نموده، و سپس به طور مفصّل بر اساس برهان و علوم و معارف ادیان، به رد اعتقاد ایشان در این باره می پردازیم.

مقدمات مذکور عبارتند از:

الف) آنچه قابل وجود باشد قابل زیاده و نقصان و قابل تکرار در وجود خواهد بود؛ چه اینکه اگر قابل تکرار در وجود نبود، فردِ اولِ آن نیز موجود نمی شد، و چنان حقیقتی البتّه وجودی عددی و مقداری و متجزّی(1) دارد؛

1- . ممکن است کسی خیال کند که بین عددی بودنِ شی ء با دارای اجزا بودنِ آن ملازمه ای وجود ندارد، و مجردات در عین اینکه متعددند اما دارای جزء نیستند؛ بطلان این عقیده واضح است؛ زیرا بدون شک هر دو موجودِ مجرد، نسبت به وجود یک فرد از آن ها از وجود بیشتری برخوردار است، و هر یک از آن دو، جزئی از کلّ آن ها می باشد.و چنانچه کسی بپندارد که: "اگر موجود مجردی داشته باشیم و مجرد دیگری هم با آن فرض شود، بر وجود آن ها افزوده نشده است، و وجود یکی و دوتای آن ها مساوی است"، معنای جزء و کل، و کمتر و بیشتر، و زیاده و نقصان، و واحد و کثیر را درک نکرده است. علاوه بر اینکه فلسفه می گوید: "مجردات، نسبت به اشیایی که در مراتب پایین تر از وجود آن هایند معطی و مفیض وجود می باشند، و معطی هر چیزی باید فاقد آن نباشد"، لذا در نظر ایشان تمامی معلولات حتّی اجسام و مادیات با سلب حدود عدمی آن ها (یعنی بدون اینکه وجود علّت، محدود به وجود آن ها گردد) ، به عین وجود متجزی و قابل انقسام خود در ذات علل مجرد و _ علّه العلل که خود خداوند است _ حضور دارند. ایشان وقتی که می گویند "مراتب بالاتر دارنده وجود مراتب نازل تر به نحو اعلی و اتم می باشند"، منظورشان این است که: حدود عدمی آن ها در ذات علّت نیست"، و منظورشان از این سخن نیز این است که: وجودِ علّت (خداوند)، وسیع تر از سایر اشیا بوده، و محدود به اجزا و حدود وجود آن ها نمی باشد، نه اینکه اجزا و ابعاض مقداری و قابل انقسام اشیا خارج از وجود خداوند باشد. با توجه به این قواعد و مبانی و توضیحاتی که بیان شد، دیگر بسیار عجیب است که کسی تمامی اشیای دارای زمان و مکان و ا جزا و مقادیر را در وجود علل مجرد _ بلکه در نفس وجود خداوند متعال _ حاضر و موجود بداند، و باز هم ادعا کند که: وجود خدا و سایر مجردات بدون زمان و مکان و اجزا می باشد!!