چرا مرا آفریدند؟! صفحه 5

تمامی اسرار آفرینش انسان، اختیار، تکلیف، بهشت، دوزخ، لذت ها و رنج ها به گونه ای کاملا مرتبط با هم که جای هیچ گونه ابهام و سؤالی در مورد خود باقی نمی گذارد در سخنی کوتاه و جامع چنین بیان شده است که:

إنه اتصل بأمیر المؤمنین علیه السلام أن قوما من أصحابه خاضوا فی التعدیل والتجویر فخرج حتی صعد المنبر، وحمد اللّه وأثنی علیه، ثم قال: أیها الناس! إن اللّه تبارک وتعالی لما خلق خلقه أراد أن یکونوا علی آداب رفیعه وأخلاق شریفه، فعلم أنهم لم یکونوا کذلک إلا بأن یعرّفهم ما لهم وما علیهم، والتعریف لا یکون إلا بالامر والنهی، والامر والنهی لا یجتمعان إلا بالوعد والوعید، والوعد لا یکون إلا بالترغیب، والوعید لا یکون إلا بالترهیب، والترغیب لا یکون إلا بما تشتهیه أنفسهم وتلذ أعینهم، والترهیب لا یکون إلا بضد ذلک. ثم خلقهم فی داره وأراهم طرفا من اللذات لیستدلوا به علی ما ورائهم من اللذات الخالصه التی لا یشوبها ألم، ألا وهی الجنه؛ وأراهم طرفا من الالام لیستدلوا به علی ما ورائهم من الالام الخالصه التی لا یشوبها لذه، ألا وهی النار؛ فمن أجل ذلک ترون نعیم الدنیا مخلوطا بمحنها، وسرورها ممزوجا بکدرها وغمومها.(1)

به امیرالمؤمنین علیه السلام خبر رسید که گروهی از اصحاب ایشان در مسأله عدل و ظلم فرو رفته اند، پس حضرت تشریف آورده بر منبر بالا رفتند حمد الهی را به جای آورده و ثنای او گفتند پس فرمودند:

ای مردم همانا خداوند تبارک و تعالی آن گاه که خلق خود را آفرید خواست که ایشان دارای آداب متعالی و اخلاق شریف و ستوده باشند، پس دانست که ایشان چنان نمی شوند مگر اینکه آن چه را به سود و زیانشان است به آنها بشناساند، و شناساندن نمی باشد مگر به امر و نهی، و امر و نهی سودی نبخشد مگر به وعد و وعید، و وعده نیست مگر به آنچه که نفس های ایشان آن را دوست دارد و دیدگان ایشان از دیدن آن لذت می برد، و ترساندن نمی باشد مگر به ضد آن. پس ایشان را بر خوان نعمت خویش فرا خواند، و مقداری از لذات را به ایشان ارائه داد تا از چشیدن آن به لذات خالصی که در انتظار ایشان است که هیچ رنجی با آن آمیخته نیست پی ببرند، بدانید که آن بهشت است. و نیز مقداری از رنج ها را به ایشان ارائه داد تا از دیدن آن به شکنجه هایی که ماورای ایشان وجود دارد و هیچ لذتی با آن آمیخته نیست آگاه شوند. بدانید که آن دوزخ است. پس از این جهت است که می بینید نعمت دنیا با رنج های آن مخلوط است، و سرور آن با کدورت ها و غم های آن ممزوج می باشد.

سخن کوتاه و شگرف فوق اشاره دارد که:

1 . هدف از آفرینش انسان رسیدن او به آداب و کمالاتی است که دارابودن چنین چیزی برای او به خودی خود مطلوب بوده و موجب بالاترین لذت ها برای اوست، و قبلا توضیح دادیم که هیچ لذت و نعمتی هم به پایه بهره وری از نعمتی که پاداش عمل اختیاری و شرافت نفسانی باشد نمی رسد.

2 . رسیدن به این هدف اصیل و والا، بدون وجود "اختیار" و آگاهی از دو راه "خیر و شر" ممکن نیست.