تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 100

1 _ روایتی مطلبی را فرموده امّا روایت دیگری در مقام تفسیر و تبیین آن است در اینجا توجیه و تأویل روایت اوّل بر طبق بیان مفسِّر _ روایت ثانی _ می باشد که این امر مورد تأیید عقلاء در مفاهمه واستظهار می باشد ولی این قسم از قبیل تعارض دو دلیل نیست .

2 _ دو روایت با یکدیگر تعارض بدوی دارند ولی جمع عرفی بین آنها ممکن است مانند اینکه می توان به اطلاق و تقیید و عموم و خصوص رفع تعارض کرد این قسم نیز از باب تعارض مصطلح خارج است .

3 _ دو روایت با یکدیگر تعارض به تباین دارند که هیچ گونه جمع عرفی بین آن دو ممکن نیست که در این صورت باید طبق قواعد باب تعارض عمل نمود که رجوع به مرجحات می باشد .

البته این گونه تعارض در مسائل مهم اعتقادی مثل تباین بین خالق تعالی و مخلوق در روایات یافت نمی شود و دارای مصداق نیست .

پس وجود تعارض در روایات مانعی برای تمسک به ظواهر نمی شود زیرا هر گونه تعارضی دارای علاج است بله اگر موردی یافت شود که هر دو روایت متعارض از هیچ جهتی مزیّتی بر دیگری نداشته باشد تساقط می نمایند(1) و تمسک به ظهور هیچ یک نمی توان کرد ولی این فرض در مباحث اعتقادی نادراست و به خاطر مورد نادر صحیح نیست به ظواهری که معارض ندارد یا اگر معارض هم دارد دارای علاج است تمسّک گردیده نشود .

گفتنی است که روش فلاسفه و صوفیه این است که ابتداء نظر خود را انتخاب می کنند سپس به آیات و روایات مراجعه می نمایند آنگاه اگر در آن جمله ای بیابند که اشاره به مدّعای آنها داشته باشد ولو مجمل و متشابه باشد آن را اصل قرار می دهند و سپس سایر نصوص و ظواهر را توجیه و تأویل می کنند و حمل بر معنای مجازی می نمایند و این عمل را جمع بندی بین ادلّه می نامند .