تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 124

مثلهم شبیها بهم فی ظاهر الترکیب والتألیف وفیما یجری علیهم من حدوثهم بعد أن لم یکونوا وتنقلّهم من صغر إٔی کبر ، وسواد إلی بیاض ، وقوّه إلی ضعف ، وأحوال موجوده لا حاجه بنا إلی تفسیرها لثباتها و وجودها .(1)

توضیح : اگر حق تعالی با مخلوقات مشابهت داشته باشد به ناچار باید احکام و خواصّ آنها را دارا باشد یعنی باید فقر ، فناء ، تغیّر ، ترکیب در او جریان داشته باشد چون به حکم عقل « حکم الأمثال فیما یجوز وفیما لا یجوز واحد » .

و کسی که اوصاف و احکام مذکور در او راه یابد نیازمند به مغیِّر و مرکِّب می باشد یعنی محتاج به مؤثِّراست پس حادث است و در این صورت خالق نمی باشد .

وبه عبارت دیگر : مشابهتِ بین خالق و مخلوق ، خُلفِ خالقیت حق تعالی است .

اگر بگوئید : خداوند متعال مشابه و مسانخ ممکنات است لکن اوصاف مذکوره نقص است و او در نقائص با خلق مسانخت ندارد .

می گوییم : صفات ذکر شده در حقیقت و ذاتِ مخلوق جریان دارد به طوری که اگر از ممکنات ، ترکیب ، تغیر ، فناء ، فقر ، حدوث را سلب نمائیم دیگر ممکن منتفی می شود و حقیقت او منعدم می گردد .

پس ادّعای مسانخت و مماثلت حق تعالی با مخلوقات در جهات کمالیه نه در نقائص ، واقعیت خارجی ندارد ، چون اگر جهات نقیصه که در مخلوق جریان دارد حذف شود . موضوع _ ممکن _ منتفی می شود و دیگر چیزی در بین نیست تا بخواهد با خالق مسانخت داشته باشد .

عن الإمام الرضا علیه السلام :

أنّه لو لم یجب علیهم ( أی علی الناس ) أن یعرفوا أن لیس کمثله شیء