تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 136

گزارشی از حقیقت و ذات واجب و ممکن نمی دهد .(1) تنها حکایت از ثبوت و نفی عدم می کند زیرا آنچه واقعیّت دارد یا غیر مرکب و غیر متجزی و مجرّد مادّی و قدیم است و صفاتش عین ذات است و یا این گونه نیست بلکه مسبوق به عدم ، مرکّب متجزّی ، مادّی ، محدود و صفاتش زائد بر ذات است پس خالق تعالی و مخلوق ذاتا و صفهً مباین یکدیگرند .

بنابراین اطلاق لفظ ( موجود ) بر آن دو تنها حاکی از ثبوت و طرد العدم است چرا که ذهن قادر است از دو حقیقت خارجی که به تمام ذات متباین هستند مفهوم عامی را انتزاع کند و هر دو را تحت آن عنوان قرار دهد مانند جوهر و عرض که تحت عنوان مقولات عشر قرار می گیرند با اینکه بین تمامی آنها هیچ گونه اشتراک خارجی یافت نمی شود و یا مانند مفهوم متضادّین یا متناقضین که از دو امر متنافی انتزاع می گردد .

این نکته حقیقتی است که معلّمان حقیقی و راستین توحید ما را بدان التفات داده اند .

عن الفتح بن یزید الجرجانی عن أبی الحسن علیه السلام :

... : لا یشبهه شیء ، واللّه واحد والانسان واحد ألیس قد تشابهت الوحدانیه ؟ قال : یا فتح ، أحلت ثبّتک اللّه ، انّما التشبیه فی المعانی ، فأمّا فی الأسماء فهی واحده وهی دالّه علی المسمّی وذلک انّ الانسان وإن قیل واحد فانّه یخبر انّه جثه واحده ولیس باثنین والانسان نفسه لیس بواحد لأنّ اعضاءه مختلفه وألوانه مختلفه ومَن ألوانه مختلفه غیر واحد وهو أجزاء مجزّاه ، لیست بسواء ، دمه غیر لحمه ولحمه غیر دمه وعصبه غیر عروقه وشعره غیر بشره وسواده غیر بیاضه وکذلک سائر جمیع الخلق .