تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 167

صرف انطباق عنوان علم ، قدرت ، حیات بر خالق و مخلوق نباید موجب مشابهت و تشبیه یکی به دیگری گردد و ما را دچار مغالطه نماید ، واقع و مصداق کمال خالق با مخلوق متفاوت و متباین است .

زیرا کمالات مخلوق متناسب با مصنوعیت و امکان است و حاکی از فقر و حاجت است ولی کمالات خالق تعالی متناسب با خالقیت و وجوب است و حاکی از غناء ذاتی و عدم نیاز است پس فقدان صفات ممکنات برای حق تعالی در نزد عقل کمال محسوب می شود و وجدان آن ، نقص بشمار می آید .

پس خداوند متعال که معطی کمال به مخلوقات است فاقد کمال نیست ولی کمال او متناسب با خالقیت و غناءِ اوست و کمال مخلوق متناسب با مصنوعیت و فقر و حاجت اوست و بین دو کمال هیچ گونه سنخیت و تشابهی یافت نمی شود . پس این گفته که حق تعالی کمالات مخلوق را به نحو أتمّ و اکمل دارا است صحیح نمی باشد .

دلیل پنجم و جواب

سبزواری می گوید :

« علی القول بالحقائق المختلفه یلزم أن لا تکون الموجودات آیات اللّه تعالی إذ المبائن لا یکون آیه للمبائن » .(1)

جواب أولاً : مستدِّل در معنای واژۀ « آیه » تصرّف نموده و آن را بر معنای ظهور و تجلّی ذاتی حملی نموده که این معنا فرع بر سنخیت بین آیه و ذی الآیه می باشد . یعنی نخست مسأله سنخیت و مشابهت بین آیه و ذی الآیه را امری مسلّم بشمار آورده آنگاه کلمه آیه را بر معنای مذکور حمل نموده است ! در حالی که تطبیق علّیت و سنخیت طبیعی بر حق تعالی و مخلوق ، اشکالات عقلی و نقلی در پی دارد که در مباحث آینده شرح خواهیم داد .