تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 171

فلاسفه است . پس مطلب مذکور در علل و معالیل طبیعیه مورد نقض دارد این گونه نیست که همه علل طبیعی حدّ تام معالیل خود باشد .

و امّا در مورد حق تعالی اثبات خواهیم کرد که او تخصّصا از مخلوقات و قواعد مخلوقه خود خارج است و هیچ گاه محکوم به احکام و قوانین مصنوعه نیست زیرا در آن صورت شائبه امکانی و مخلوقیت در او راه پیدا می کند که این خلفِ وجوب وجود است پس این گفته : « خالق تعالی حدّ تام مخلوقات خود می باشد » از اساس باطل است .

ثالثاً : استدلال مذکور مبتلا به اشکال دوراست زیرا مدّعا عبارتست از تشکیک در وجود و دلیل عبارتست از حدّ تام بودن علّت برای معلول .

حدّ تام بودن علّت برای معلول متوقف بر این است که بین علت و معلول سنخیت و وحدت و اشتراک در حقیقت بر قرار باشد _ وحدت وجود تشکیکی _ و تباین بین آن دو منتفی باشد .

و وحدت وجود تشکیکی هم متوقف بر این است که علّت حدّ تام معلول باشد و اگر بین علّت و معلول مباینت باشد وحدت وجود تشکیکی محققّ نمی شود بلکه می توان گفت استدلال مذکور مصادره به مطلوب است زیرا حدّ تام بودن علّت برای معلول بدان معناست که بین علّت و معلول اشتراک و وحدت در حقیقت باشد و وحدت و اشتراک در حقیقت به معنای این است که علّت حدّ تام معلول باشد پس مدّعا و دلیل یک امر است ولی تعابیر مختلف است .

نظریۀ تشکیک در وجود معقول نیست

وجه اوّل : قائل به نظریۀ تشکیک معتقد است که حقیقت وجود امری واحد و بسیط است که اختلاف در آن به مراتب است مرتبه شدید آن واجب است و مرتبه ضعیف آن عالم مادّی است و واجب و ممکن در حقیقت و ذات _ وجود _ اشتراک دارند .

ولی بر خبیر پوشیده نیست که این امر مستلزم تناقض است زیرا ممکن آن حقیقتی