تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 172

است که وجود برای آن ضروری نیست . و واجب آن حقیقتی است که وجود برای آن ضروری است . و نظریه تشکیک در وجود مستلزم این است که موضوع واحد _ حقیقت وجود _ هم ضرورت وجود داشته باشد به جهت مرتبۀ اعلا که واجب الوجود است و هم ضرورت وجود نداشته باشد به جهت مرتبۀ أدنی که ممکن الوجود است و اجتماع ضرورت وجود و عدم ضرورت وجود در موضوع واحد _ حقیقت وجود _ اجتماع متناقضین است .

پس یا باید از ممکن دست برداشت و ملتزم به وجوب جمیع موجودات شد چنانکه صوفیه می گویند که این خلاف وجدان و بداهت عقل است . و یا باید از وجوب واجب دست برداشت و قائل به امکان همۀ موجودات شد که این نیز بطلانش ضروری است .

اگر بگوئید اختلاف مرتبه در حقیقت وجود سبب می شود که اجتماع متناقضین لازم نیاید زیرا مرتبۀ اعلا محکوم به ضرورت وجود است و مرتبۀ أدنی محکوم به عدم ضرورت وجود است .

جواب : اختلاف مرتبه موجب تعدّد موضوع _ حقیقت وجود _ نمی شود و با فرض وحدت موضوع _ حقیقت وجود _ لا محاله اشکال اجتماع متناقضین لازم می آید .

به سخن دیگر : شدّت و ضعف در حقیقت وجود موجب نمی شود که اشتراک در ذات بین ممکن و واجب منتفی شود و با فرض اشتراک در ذات و حقیقت ، دیگر معقول نیست که ذات واحد دارای دو حکم متناقض باشد .

وجه دوّم : قائلین تشکیک در وجود بر این باورند که حقیقت وجود در خارج امری واحد و بسیط است(1) و تفاوت بین خصوصیات آن به شدّت و ضعف می باشد و مرتبه شدید واجب الوجود است و مرتبه ضعیف نیز ممکنات می باشند .

اشکالی که در این ایده مشاهده می شود این است که : حقیقت وجود امری واحد