تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 184

ثمرات نظریۀ تشکیک در وجود

اشاره

نظریۀ تشکیک در وجود مبتنی بر قول علیت به معنای فلسفی است که این عقیده ناشی از تشبیه خالق تعالی به مخلوقات می باشد .(1)

هنگامی که حق تعالی مانند علل طبیعیّه قلمداد بشود و مخلوقات مانند معالیل طبیعی شمرده شوند اشکالات متعدده ای متولّد می شود که با عقل و نقل معارض می باشد .

این در حالی است که ما در بیان قاعده تباین اثبات کردیم که تشبیه خالق تعالی به مخلوق در ذات و صفات در نزد عقل و قرآن و سنّت مردود است .

در روایت وارد شده « کلّ ما فی الخلق لا یوجد فی خالقه وکلّ ما یمکن فیه یمتنع من صانعه » .(2)

ما زال « لیس کمثله شیء » عن صفه المخلوقین متعالیا .(3)

بنابراین توحید صحیح مبتنی بر عدم إسراء احکام و خصوصیات مخلوق به خالق تعالی می باشد .

1- هرگاه در شناخت حق تعالی از اوصاف و احکام ممکنات کمک گرفته شود تشبیه صادق است بنابراین اگر خصوصیتی را که در مخلوق مشاهده می کنیم به خالق تعالی اسناد بدهیم دچار تشبیه شده ایم .
2- التوحید : 40 .
3- همان : 50 .