تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 185

توضیح : نظریه تشکیک در وجود بدین معناست که وجود واحد دارای مراتب است که تفاوت در آن به شدّت وضعف می باشد که مرتبه شدید آن واجب تعالی _ علّت _ است و مرتبه ضعیف آن ممکنات _ معلول _ می باشد .

و معلول وجود نازل علت و صادر و مترشح از ذات علت و قهرا مسانخ با یکدیگرند و معلول به نحو وجوب و لزوم از ذات علّت تامّه صادر می گردد و همچنین آثار و لوازم علل تکوینی را دارا می باشند .

بدیهی است که این احکام و خصوصیات در علل طبیعی _ بر فرض عمومیت _ از صفات ممکنات است .

از خواصّ آتش این است که حرارت از ذات او صادر می گردد و وجود نازل اوست و بین آن دو مسانخت می باشد و وجود حرارت ، وجود رقیق و ضعیف آتش است ولی تمام نکته در این است که احکام و خصوصیات مذکور در خالق تعالی جاری نیست و او متعالی از شباهت به مخلوقات خود می باشد و گرنه صبغه امکان و حدوث در او راه پیدا می کند .

به عبارت دیگر : خدای متعال خالق و حاکم بر قوانین طبیعی است(1) ، و خود محکوم و مغلوب قوانین مصنوعه خود نمی باشد زیرا مفروض این است که او صانع و حاکم است ، معقول نیست که مغلوب و محکوم قوانین مصنوعه باشد زیرا در آن صورت صبغه مخلوقیت به خود می گیرد و عقل حکم می کند که او نیز نیازمند خالق و مؤثر می باشد چون عوارض و احکام مخلوق نشانه حدوث است و هر حادثی محتاج به محدث است و این خلف قدم و وجوب وجود است .

پس خالقیتِ او ایجاب می کند که از جمیع احکام و خواص ممکنات تخصّصا خارج باشد و قول به علیت فلسفی مستلزم جریان احکام مخلوق در خالق تعالی می باشد .

بله آن ذات مقدس پدید آورنده ممکنات است امّا در این مقام هیچ شباهتی به