تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 188

تعابیر « فیضان الخیر منه علی سبیل اللزوم » « انبجست(1) منه الأشیاء کلّها » « یبدع الأشیاء من نفسه » « فکلّ ما یوجد منه یوجد من أصل حقیقته » « قیاس به شمس » حاکی از آن است که آنان قائل بوده اند که مخلوقات از ذات و نهاد حق تعالی صادر گردیده مانند خورشید و نورش کما اینکه تعبیر به صدور از ذات نیز شاهد بر همین امر است .

اگر قول علیّت فلسفی پذیرفته شود لازم می آید ممکناتی که ذاتا فقیر و محتاجند و نقصان و ضعف و عجز در حقیقت و نهادشان راسخ است ، از ذاتی که غنی علی الاطلاق است ، صادر شده باشد و این در نزد عقل مردود است زیرا معقول نیست از غنی بالذات ، فقیر بالذات صادر شود .

علاوه آنکه این گفتار که اشیاء فقیر و ناقص از ذات غنی بالذات صادر شده اند اسناد نقص به حضرت حقّ جلّ و علا محسوب می گردد .

در روایت مرویه از حضرت باقر العلوم علیه السلام هر گونه صدوری از ذات باری تعالی نفی شده است :

عن_ه علیه السلام :

فقال : « لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ * وَلَمْ یَکُن لَهُ کُفُوا أَحَدٌ » ، لم یخرج منه شیء کثیف کالولد وسائر الأشیاء الکثیفه التی تخرج من المخلوقین ولا شیء لطیف کالنفس ولا یتشعب منه البداوات کالسّنه والنوم والخطره والهّم والحزن والبهجه والضحک والبکاء والخوف والرّجاء والرغبه والسّأمه والجوع والشبع تعالی أن یخرج منه شیء وأن یتولّد منه شیء کثیف أو لطیف ولم یولد لم یتولّد من شیء ولم یخرج من شیء کما تخرج الأشیاء الکثیفه من عناصرها کالشیء من الشیء والدابّه من الدابّه والنبات من الأرض والماء من الینابیع والثمار من الأشجار ولا کما