تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 203

و نظریۀ پنجم _ حدوث اسمی _ را در بحث ثمرات وحدت شخصی وجود _ قدم عالم _ ذکر خواهیم کرد زیرا این رأی ، دیدگاه صوفیه است و ما اکنون در مقام بیان ثمرات قول به علیت و نظریه تشکیک می باشیم .

بنابراین بحث ما پیرامون سه قول می باشد :

1 _ قول متکلمین ، که در بخش آیات و روایات حدوث عالم پس از عدم محض بیان می گردد .

2 _ مشهور فلاسفه .

3 _ قول ملاّ صدرا .

2 _ معنای حدوث و قدم از نظر فلاسفه :

آنان قائلند که حدوث تقسیم به ذاتی و زمانی می شود کما اینکه قدم هم تقسیم به ذاتی و زمانی می گردد .

استاد مطهری در توضیح آن می گوید :

« حدوث ذاتی در مقابل قدم ذاتی است . اگر ما به شیئی بگوئیم « قدیم ذاتی » یعنی ماهیتش در مرتبه ذاتش این لا اقتضائیت را ندارد بلکه ماهیتش در مرتبه ذاتش اقتضای وجود دارد و اگر به شی ء بگوئیم حادث ذاتی یعنی ماهیتش در مرتبه بعد از مرتبه ذاتش لا اقتضای از وجود و عدم است و در مرتبه بعد موجود است و قهرا چیزی که در مرتبه ذات لا اقتضاء باشد و در مرتبه بعد موجود باشد وجودش دیگر از ناحیه خودش نیست بلکه از ناحیه غیر است پس هر معلولی از معلولهای عالم به حدوث ذاتی متصف است هر چه که در عالم معلول باشد حادث بالذات است » .(1)

« حدوث زمانی تقدّم عدم واقعی شی ء است بر وجود شی ء پس اگر زمانی باشد که شی ء وجود نداشته و سپس در یک زمانی به وجود آمده باشد این شی ء حادث