تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 204

زمانی است ولی اگر شیئی باشد که تمام امتداد زمان ، آن را در برگرفته و هیچ زمانی از وجودش خالی نباشد چنین شیئی قدیم زمانی است » .(1)

استاد مطهری می نویسد :

« متکلمین مدّعی هستند که « قدیم » منحصر است به ذات واجب ، غیر ذات واجب هر چه هست حادث زمانی است بلکه مدعی هستند که « قدم » مساوی وجوب است و حدوث مساوی امکان ، یعنی یک موجود بدان جهت نیازمند به علّت و فاعل است که حادث است و اگر حادث نباشد بی نیاز از علّت است ، یعنی واجب الوجود است .

فلاسفه مدّعی هستند که حدوث زمانی عالم _ به معنی اینکه رشته زمان که از گذشته به آینده کشیده شده است از نظر گذشته محدود و متناهی باشد و نقطه شروع داشته باشد و ما قبل آن نقطه ، عدم محض باشد _ نا معقول است زیرا مستلزم انفکاک معلول از علّت تامه است .

لازمه قدم ذات باری قدم عالم است که فعل باری است ، البته از نظر فلاسفه اصول و کلیات عالم قدیم است و افراد جزئیات حادثند » .(2)

« آنها ( فلاسفه ) می گویند حق متعال علّت تامۀ مخلوقات و علت تامه عالم است و بنابراین امکان انفکاک عالم از ذات باری تعالی در کار نیست ، ذات باری تعالی که قدیم است عالم هم باید قدیم باشد که گاهی با این تعبیر بیان می شود « العالم معلول للقدیم _ که مقصود باری تعالی است _ وکلّ معلول للقدیم قدیم ، فالعالم قدیم » .(3)

« فلاسفه می گویند : ملاک و مناط نیازمند شی ء به علّت و بی نیازی شی ء از علت ، امکان ذاتی است . اگر شی ء ممکن بالذات باشد نیازمند به علت است خواه قدیم زمانی باشد و خواه حادث زمانی ؟ ...

بنابراین در عین اینکه مادۀ عالم قدیم زمانی است و در عین اینکه افلاک

1- همان : 5 ، 387 .
2- مجموعه آثار استاد مطهری : 6 ، 105 .
3- همان : 10 ، 430 .