تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 205

بر اساس نظریه قدما _ ماده و صورتشان قدیم زمانی هستند باز همه آنها معلول و نیازمند به واجب الوجودند و نیز در عالم عقول و مجرّدات که حدوث زمانی معنی ندارد و آنها قدیم زمانی هستند ، روی این مبنا که حدوث زمانی مناط احتیاج به علت نیست همه آنها معلول و مخلوق ذات باری هستند بدون آنکه حدوث زمانی داشته باشند » .(1)

نتیجه مطالب مذکور این است که عالم از نظر فلاسفه قدیم است و کلمه حدوث ذاتی را که به عالم اسناد می دهند تنها به معنای نیازمندی آن به علّت است .

بنابراین عالم قدیم به قدم الهی شمرده می شود زیرا که علّت تامّه _ حق تعالی _ قدیم است پس لا جرم معلول _ عالم _ نیز قدیم می باشد چرا که انفکاک معلول از علت تامه مستحیل است در این صورت هیچ گونه مسبوقیت به عدم واقعی برای ممکنات در نظر گرفته نمی شود .

3 _ دلیل فلاسفه و ارزیابی آن

قبل از ورود در بحث ، توجّه به این نکته ضروری است که حدوث عالم پس از عدم و ابتداء داشتن جمیع مخلوقات امری است که به روشنی از آیات و روایات استفاده می شود و مورد اجماع و اتّفاق مسلمین است قهرا گفتار مخالف آن شبهه و دارای مغالطه می باشد کما اینکه مرحوم شیخ انصاری رحمه الله در تنبیه دوم مبحث قطع رسائل می فرماید :

« کلّما حصل القطع من دلیل نقلی مثل القطع الحاصل من اجماع جمیع الشرائع علی حدوث العالم زمانا فلا یجوز أن یحصل القطع علی خلافه من دلیل عقلی مثل استحاله تخلّف الأثر عن المؤثر ولو حصل منه صوره برهان کانت شبهه فی مقابل البدیهه » .(2)