تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 210

فیض بر طبق حکمت و مصلحت باشد و امّا صرف اینکه خدای متعال فیّاض وجواد است دلیل بر ازلی بودن مخلوقات نخواهد شد بلکه باید احراز شود که مقتضی و مصلحت برای فیض از ازل موجود بوده و این امر قابل اثبات نیست بلکه به عکس ، مصلحت برای عدم آفرینش در ازل موجود است زیرا کمال ذاتی حق تعالی تفرّد در ازلیّت می باشد پس وحدانیتش اقتضاء می کند مخلوقِ ازلی نداشته باشد ، چنانکه در روایات وارده شده :

« ان اللّه تبارک وتعالی لم یزل متفردا بوحدانیته ثمّ خلق محمّدا وعلیّا وفاطمه علیهم السلامفمکثوا الف دهر ثم خلق جمیع الأشیاء » .(1)

ثانیا : اگر عدم آفرینش مساوی با عدم جود و فیض باشد پس اکنون نیز می بایست این اسناد ناروا را به حق تعالی بدهید زیرا او در قرآن اعلام می نماید که قادر است مخلوقات دیگری پدید آورد که در حال حاضر نیافریده بنابراین منع جود و فیض نموده و حال آنکه هیچ گاه اسناد مذکور را به او نخواهید داد . می فرماید : « ان یشأ یذهبکم ویأت بخلق جدید » .(2)

دلیل چهارم : اگر واجب ، فاعل بالقوّه وبعدا فاعل بالفعل شود و با اراده جدید به نصابِ تامیّت علّت فاعلی منتقل گردد لازمه آن انفعال چنین موجودی است که با وجوب و فعلیت او سازگار نیست خلاصه لازمه حدوث ، منفعل شدن حضرت حق است از قوّه به فعل .

جواب نقضی : خداوند متعال در قرآن کریم خبر می دهد که قادر است مخلوقات دیگری را پدید آورد که هم اکنون نیافریده است . بر طبق استدلال مذکور باید بگوئید « لازمه خلق اشیاء جدید ، منفعل شدن حضرت حق است از قوه به فعل » و در نتیجه قائل به استحاله ایجاد مخلوقات جدید شوید . پس همان گونه که گفتار مذکور در