تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 231

از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله روایت شده که خطاب به قائلین به قدم عالم فرمود :

« فهذا الّذی نشاهده من الأشیاء بعضها إلی بعض مفتقرٌ لأنّه لا قوام للبعض إلاّ بما یتصّل به کما تری البناء محتاجاً بعض اجزائه إلی بعض وإلاّ لم یتسّق ولم یستحکم و کذلک سائر ما نری قال : فإذا کان هذا المحتاج بعضه إلی بعض لقّوته وتمامه هو القدیم فأخبرونی أن لو کان محدَثا کیف کان یکون ! وماذا کانت تکون صفته ؟ قال : فصمتوا وعلموا انّهم لا یجدون للمحدَث صفه یصفونه بها إلاّ وهی موجودهٌ فی هذا الّذی زعموا أنّه قدیم » .(1)

برهان سوّم : تنافی ازلیت با فعل

عن أمیرالمؤمنین علیه السلام :

« ... یقول لما أراد کونه کن فیکون لا بصوت یقرع ولا نداء یسمع وإنّما کلامه فعل منه أنشأه ومثلّه لم یکن من قبل ذلک کائنا ولو کان قدیما لکان الهاً ثانیاً » .(2)

در این روایت شریف کلام خداوند متعال ، فعل او معرّفی شده و روشن است که فعل در طول فاعل است و امام علیه السلام با اینکه فعل حق تعالی در طول اوست می فرماید اگر آن ، حادث و مسبوق به عدم نباشد ، اله ثانی شمرده می شود که این امر با ادلّه توحید سازگار نیست .

این روایت شامل بحث علیت فلسفی می شود زیرا ازلیتِ فعل حق تعالی که در طول اوست را نفی می نماید .

امام علیه السلام می فرماید « إنّما کلامه فعل منه » و قانون در فعل هم این است که : « انشأه