تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 238

علامه طباطبائی می نویسد :

« انّ جمیع الحوادث الخارجیه ومنه أفعالنا الاختیاریه واجبه الحصول فی الخارج واقعه فیها علی صفه الضروره ... کانت سلسله منتظمه یستوعبها الوجوب لا یتعدی حلقه من حلقاتها موضعها ولا تتبدّل من غیرها وکان الجمیع واجبا من اوّل یوم سواء فی ذلک ما وقع فی الماضی وما لم یقع بعد » .(1)

و نیز می گوید :

« فإذا فرض وجود الشیء کان متّصفا بالضروره ما دام موجودا ، وهذه الضروره إنّما اکتسبها من ناحیه العلّه ، فإذا أخذنا دار الوجود بأجمعها کانت کسلسله مؤلّفه من حلقات مترتبه متوالیه کلّها واجبه الوجود ، ولا موقع لأمر ممکن الوجود فی هذه السلسله » .(2)

ملاّ صدرا می نویسد :

« انّ نسبه اراده الانسان إلی مشیئه اللّه کنسبه ادراک الحواسّ إلی ادراک العقل ... ونسبه مصادر أفاعیلها من الأبدان والأعضاء کنسبه الجوارح إلی القلب الذی هوامیر الجوارح » .(3)

در هر حال ، فلاسفه اراده و مشیت انسان را در سلسلۀ علل و معالیل منتهی به اراده و مشیت حق تعالی می دانند و اراده و مشیت خداوند متعال را از صفات ذات و عین علم

1- المیزان : 18 ، 192 .
2- المیزان : 1 ، 108 .
3- تفسیر القرآن الکریم صدرا : 2 ، 232 .