تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 241

نیست و قابلیت قرار گرفتن در طول یا در عرض ذات خداوند را ندارد و او حقیقتی است مباین با همه اشیاء و از جهت ذات و صفت متفرّد می باشد .(1)

امّا بنا بر نظریه تشکیک در وجود ، ذات خالق تعالی و ممکنات در حقیقت وجود مشترکند و آن حقیقت ، امری واحد است که از مرتبۀ اعلا _ واجب _ تا مرتبه نازل _ ممکنات که در طول واجبند _ را فراگرفته است پس خالق تعالی و مخلوق در حقیقت و ذات مشترک می شوند که این همان انتفاء توحید ذاتی است .

سبزواری می گوید : ( وجود ، اصلی است و نوری است که اوصافش را شنیدی و واحد است به وحدت حقّه نه وحدت عددیه و مراتب متفاضله دارد « انوار بعضها فوق بعض مختلفه فی الشدّه والضعف » مثل انسان واحد که مراتب متفاضله داشته باشد و مقاماتش متفاوت باشد ... پس در حقیقت ، وجود مرتبه تامّ وشدید « علّت » و مرتبه ضعیف « معلول » ، و در دار واقع ، غیر وجود و سنخ نور « دیّاری » نیست ، ذات علّت « وجود » وعلیّت نیز « وجود » و معلول « وجود » ) .(2)

ثمرۀ هشتم : وحدت عددی حق تعالی

در نزد عقل و نقل اثبات شده که وحدت ذات حق تعالی ، وحدث عددی نیست کما اینکه این قضیه مورد قبول قائلین تشکیک در وجود نیز می باشد .(3)

ولی نظریه تشکیک در وجود مستلزم این است که وحدت خالق تعالی ، از قبیل وحدت عددی محاسبه شود . چنانکه بعضی از معاصران این امر را متذکر شده « بالأخره مسأله تشکیک سر از وحدت عددی بودن حق در می آورده و قائل شدن به تشکیک که بالأخره از وحدت عددیه جدا نیست » .(4)

1- مراجعه نمائید به بحث ادلّۀ عقلی و نقلی قاعده تباین .
2- اسرار الحکم : 95 _ 96 .
3- مجموعه آثار استاد مطهری : 6 ، 881 .
4- توحید علمی و عینی : 213 .