تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 251

مقدمۀ هفتم نیز داخل در مقدمه پنجم است .

مقدمۀ نهم و دهم از فروعات مقدمۀ هشتم است و مقدمۀ یازدهم از فروعات و لوازم مقدمۀ سوم _ تشکیک در وجود _ است .

و بعد از ذکر مقدّمات مذکور نتیجه ای که حاصل می شود از این قرار است :

« فانّ العبره فی بقاء البدن بما هو بدن شخصی انّما هی بوحده النفس ... فقد علم انّ هذا البدن محشور فی القیامه مع أنّه بحسب المادّه غیر هذا البدن وذلک بحکم ( الأصل ) الأوّل والثانی وهو أنّ الشیء بصورته هو ما هو لا بمادّته وانّ بقاء الموجود بشخصه لا ینافیه تبدّل العوارض و نفس المادّه من حیث خصوصها من العوارض ، ثمّ انّ کلّ ما یشاهده الانسان فی الآخره و یراه من انواع النعیم من الحور والقصور والجنّات والأشجار والأنهار وأضداد هذه من أنواع العذاب التی فی النار لیست بأمور خارجه عن ذات النفس مباینه لوجوده ... »(1)

در موضع دیگر می گوید :

« فقد تحققّ وتبیّن من جمیع ما ذکرناه ونقلناه أنّ الجنّه الجسمانیّه عباره عن الصور الادراکیه القائمه بالنفس الخیالیّه مما تشتهیها النفس وتستلذّها ولا مادّه ولا مظهر لها إلاَّ النفس وکذا فاعلها وموجدها القریب وهو هی لا غیر ... وبالجمله حقیقه جهنّم وما فیها هی حقیقه الدنیا ومشتهیاتها ، تصوّرت للنفوس الشقیّه بصوره مؤلمه معذّبه لها محرقه لأبدانه ، مذیبه للحومها وشحومها » .(2)

« جمیع ما یراه الانسان یوم القیامه یراه بعین الخیال » .(3)

1- العرشیه : 249 .
2- اسفار : 9 ، 342 _ 343 .
3- همان : 337 .