تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 252

« فانّها إذا فارقت هذا البدن فان کانت خیره فلا محاله لها سعاده غیر حقیقیه من جنس ما کانت توّهمته وتخیّلته ، وبلغت الیه همّته وسمعت من اهل الشرائع من الحور والقصور والسدر المخضود والطلح المنضود والظلّ الممدود والأشجار والأنهار » .(1)

2 _ ارزیابی نظریه ملاّ صدرا در معاد

اوّلاً : معاد بر طبق نظریه ملاّ صدرا قائم به نفس می باشد و بهشت و جهنم در روز قیامت از صور خیالیه و از منشئات نفس است پس در حال حاضر موجود نمی باشد ، در حالیکه اگر به آیات و روایات مراجعه شود روشن می گردد که جنّت و جحیم دو واقعیت مستقل و حقیقتی ما وراء انسان و تخیّلات او دارند و هم اکنون موجود می باشند و خداوند آن دو را برای کیفر عاصین و پاداش مطیعین آفریده و هیچ گونه ارتباطی با قوه خیالیه انسان ندارند و هر گونه ای که او خیال نماید تغییری در حقیقت

آن دو رخ نخواهد داد .

از باب نمونه بعضی از آیات و روایات را در این باب ذکر می نمائیم :

قرآن کریم خبر می دهد که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در معراج بهشت را رؤیت نموده :

1 _ « وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَهً أُخْرَی * عِندَ سِدْرَهِ الْمُنتَهَی * عِندَهَا جَنَّهُ الْمَأْوَی » .(2)

2 _ « وَسَارِعُوا إِلَی مَغْفِرَهٍ مِن رَبِّکُمْ وَجَنَّهٍ عَرْضُهَا السَّماوَاتُ وَالأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ » .(3)

3 _ « وَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِی أُعِدَّتْ لِلْکَافِرِینَ » .(4)

4 _ « سَابِقُوا إِلَی مَغْفِرَهٍ مِن رَبِّکُمْ وَجَنَّهٍ عَرْضُهَا کَعَرْضِ السَّماءِ وَالأَرْضِ أُعِدَّتْ لِلَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ » .(5)

1- همان : 148 .
2- النجم : 13 _ 15 .
3- آل عمران : 133 .
4- آل عمران : 131 .
5- الحدید : 21 .