تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 275

در تفسیر علی بن ابراهیم آیه شریفه این گونه بیان شده « وَإِن مِّن شَیْءٍ إِلاَّ عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُ إِلاَّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » قال : الخزانه : الماء الذی ینزل من السماء فینبت لکل ضرب من الحیوان ما قدر اللّه لها من الغذاء .(1)

و اگر آیه را به جهت عموم ( وان من شیء ) حمل بر معنای عامّ کنیم ، معنا این گونه می شود : ( خزائن(2) همه اشیاء تنها در نزد ماست و ما جز به اندازه معیّن آن را نازل نمی کنیم ) پس آیه شریفه دلالتی بر ترتیب عوالم وجودی ندارد بلکه در صدد بیان این است که خداوند مالک و قادر بر همه اشیاء است . و آنچه مورد نیاز بشر است را به اندازه معلوم نازل می کند .

مرحوم طبرسی می نویسد :

« وان من شیء » أی ولیس من شیء ینزل من السماء وینبت من الأرض « إلاّ عندنا خزائنه » معناه إلاّ ونحن مالکوه والقادرون علیه .(3)

ثانیاً : اینکه گفته شد « در حقیقت عالم بالا اصل و حقیقت است و آنچه در عالم پایین است و فرع و آیت آن حقیقت است » بر مبنای تشکیک در وجود است و نظریۀ مذکور غیر برهانی است و برهان قانع کننده ای برای آن یافت نمی شود و تنها مستند آن کشف و شهودی است که حجیت ندارد چنانکه توضیحش گذشت .

به عبارت دیگر : اگر معاد انسان ، جسمانی و عنصری باشد هیچ گونه اشکالی عقلی یا نقلی پیدا نمی شود جز آنکه نظریۀ تشکیک در وجود زیر سئوال می رود یعنی دیگر نمی توان گفت آخرت وجود شدید دنیاست یا نمی توان گفت دنیا وجود تنزّل یافته عالم آخرت است و چنانکه مشاهده می شود این در حقیقت محذور و اشکال عقلی بر معاد جسمانی نیست بلکه نگرانی از فروپاشی نظریۀ تشکیک است

1- تفسیر القمی : 1 ، 375 .
2- الخزانه : اسم الموضع الذی یُخزن فیه الشیء . لسان العرب : 13 ، 139 .
3- مجمع البیان : 6 _ 5 ، 333 .