تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 277

به عبارت دیگر : آنچه از آیات و روایات استفاده می شود این است که انسان بعد از مرگ به عالم برزخ(1) منتقل می شود و بعد از آن در روز قیامت به عالم آخرت مهاجرت می کند و محلّ بحث قائلین معاد جسمانی ، مرحله قیامت است نه عالم برزخ پس استدلال به روایت مذکور خروج از محلّ نزاع است . چنانکه تفاوت بین عالم برزخ و بین حشر در آخرت مورد قبول مستدّل نیز می باشد .(2)

ثانیا : اینکه در آیه شریفه ، وسعت بهشت را توصیف می نماید و وسعت آن را مانند زمین و آسمان می شمارد ،(3) دلیل بر این است که در عالم آخرت کمیّت و مقدار _ طول و عرض و عمق _ وجود دارد و در این جهت با عالم دنیا مشابهت دارد .

در این صورت هیچ گونه اشکالی عقلی در مالکیت بدن عنصری برای بهشت با آن وسعت نیست .

چنانچه اگر خدای متعالی در همین دنیا سلطنت مجموعۀ سیّارات و کرات و آسمان میان آنها را به یکی از اولیاء خود تملیک فرماید هیچ اشکالی پیش نخواهد آمد .

بله ، حق تعالی برای سیر آن چنان جایگاه وسیعی ، به مؤمن قدرت طیّ مسیر با سرعت را عطاء می فرماید تا لغویت لازم نیاید و قدرت بر طیّ مسیر با سرعت امری است که در عالم دنیا به بعضی از اولیاء خود نیز عطاء فرموده .

تا اینجا اثبات شد که هیچ یک از ادلّه ای که ملاّ صدرا و اتباعش ، برای استحاله حشر بدن دنیوی اقامه نموده اند خالی از مغالطه نیست و در حقیقت برهان عقلی بر استحاله ، قائم نیست .

چگونه می توان ادّعای استحاله حشر بدن دنیوی را کرد ؟ در حالی که مکررّا ابدان اولیاء و صالحین درون قبور بعد از گذشت قرن ها از ارتحالشان ، سالم و بدون هیچ نقصانی مشاهده شده ، هر از چند گاهی خبر سلامت جسد بنده مؤمنی به تواتر به

1- « وَمِن وَرَائِهِم بَرْزَخٌ إِلَی یَوْمِ یُبْعَثُونَ » . المؤمنون : 100 .
2- معاد جسمانی در حکمت متعالیه : 549 .
3- « وَجَنَّهٍ عَرْضُهَا السَّماوَاتُ وَالأَرْضُ » . الحدید : 21 .