تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 279

و اثبات کردیم همه براهین به ظاهر عقلی که قائل اقامه کرده بود مخدوش است پس برهان عقلی در میان نیست تا حدّ و حدود مسأله را تعیین نماید .

و کسانی که معتقد به معاد بدن دنیوی هستند قائلند که خطابات شارع به عرف عام القاء شده و لذا معانی و مفاهیم الفاظ را از عرف اخذ می کنند ولی در تطبیق مفهوم بر

مصداق خارجی ، دقت عقلیه را به کار می گیرند کما اینکه این روش همه فقهاء اصولیین می باشد .

و روشن است که با این روش هرگز نظریه ملاّ صدرا در معاد از آیات و روایات استفاده نمی گردد .

او و اتباعش با قطع نظر از ادلّه وحیانی ، معاد را به گونه ای که مطابق با نظریۀ اصالت وجود و فروع آن است تفسیر می کنند سپس سراغ کتاب و سنّت رفته و در صدد تحمیل نظریه خود بر آیات و روایات می باشند و از تمام قرائن روشنی که دلالت بر معاد بدن دنیوی دارد چشم پوشی می کنند به بهانه این که نقل هرگز خلاف عقل سخن نمی گوید . ولی واضح است باحث ، هیچ گاه با این روش به مراد واقعی شارع نخواهد رسید و بدون تردید از زمره عرف عقلاء خارج خواهد بود ، زیرا کسی که با پیش فرض ذهنی به آیات و روایات مراجعه کند آنچه را که همه عقلاء از ادلّه وحیانی استفاده می کنند ، برای او قابل استفاده نخواهد بود .

آیۀ اوّل : « ءَإِذَا مِتْنَا وَکُنَّا تُرَابا وَعِظَاما ءَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ * أَوَ آبَاؤُنَا الأَوَّلُونَ * قُلْ نَعَمْ وَأَنتُمْ دَاخِرُونَ » .

در ذیل آیه مذکور دو شبهه به عنوان ظاهر و باطن آیه مطرح شده است :

شبهۀ اوّل : گفته شده : « امّا باطن ( آیه ) ناظر به حقیقت دیگری است و آن این که منکرین معاد بعد از این که گفتند « ءَإِذَا مِتْنَا وَکُنَّا تُرَابا وَعِظَاما » پشت سر آن بلا فاصله گفتند « ءَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ » که دلالت دارد بر این که حقیقت انسان را به همین بدن می دانستند و لذا خاک و استخوان شدن این بدن در قبر را ، مساوی با معدوم شدن