تاملی در نظریه اصالت وجود و وحدت وجود صفحه 29

1 _ معقولات اولی 2 _ معقولات ثانیه .

جرجانی می گوید :

« المعقولات الأولی ما یکون بازائه موجود فی الخارج کطبیعه الحیوان والإنسان فانّهما یحملان علی الموجود الخارجی کقولنا زید انسان والفرس حیوان .

المعقولات الثانیه ما لا یکون بازائه شیء فیه کالنوع والجنس والفصل فانّها لا تحمل علی شیء من الموجودات الخارجیه » .(1)

استاد مصباح یزدی می نویسد :

مفاهیم ماهوی ، معقولات اولی مفاهیمی هستند که ذهن انسان به طور خودکار و بدون نیاز به مقایسات و تعملات آنها را از موارد جزئی انتزاع می کند مانند مفهوم انسان و مفهوم سفیدی .(2)

این خصوصیاتی را که برای معقولات اولی ذکر کرده اند حاکی از آن است که آنان ماهیات را امور واقعیه و حقیقیه می دانستند زیرا آن را دارای ما بازاء خارجی معرّفی کرده اند .

البته یادآوری این نکته مناسب است چنانکه قائلین اصالت وجود می گویند(3) این مبحث تا قبل از زمان ملاّ صدرا به این سبک و گستره در میان بسیاری از فلاسفه و متکلمین مطرح نبوده است .

امّا آنچه روشن است این است که شواهد و قرائن نشان می دهد که فلاسفه و متکلمین به خاطر ارتکازات عقلائی و ادراکات روشن عقلی در مباحثی که مرتبط با ماهیات اشیاء است آن را امر حقیقی و واقعی به شمار آورده اند بنابراین کسی که

1- کتاب التعریفات : 97 .
2- آموزش فلسفه : 1 ، 184 .
3- آموزش فلسفه : 1 ، 295 .